Taşıma suyla ancak bu kadar

Bu yazının yazıldığı sıralarda Abdullah Öcalan''ın duruşması başlamıştı. Bildiğiniz gibi bu duruşma sebebiyle DGM''lerin yapısı tekrar gündemde. Adalet Bakanlığı bu konuda Anayasa değişikliği taslağı hazırlamış bile. Değişikliğe göre Devlet Güvenlik Mahkemeleri''nde asker üyeler gidecek, yerine sivil üyeler gelecek. Bunun yargının bağımsızlığı bakımından gerekli ve faydalı bir değişiklik olduğunda kuşku yok.

Bu değişiklikten hareketle Türkiye''de yargının gittikçe daha bağımsız hale geldiği, hukukun üstünlüğünün gerçekleşmesi yolunda müsbet bir gelişmenin olduğu söylenebilir mi? Gönül böyle bir yorumu yapmayı arzu ediyor. Ancak Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu''nun türban dolayısıyla almış olduğu son karar ve bunun knamuya ulaştırılma biçimi ne yazık ki bu arzunun önüne set çekiyor. Bu kararla artık başını örten memurlar önce "uyarma" sonra da "kınama" ile cezalandırılmayacak, bu hareket "ideolojik ve siyasi amaçlarla kurumların huzur, sükun ve çalışma düzenini bozma" sayılacağından kamu görevinden çıkarma cezası verilebilecektir. Böylece Danıştay''ın 8. Dairesi''nin bir süredir yargının bağımsız olduğunu, siyasallaşmadığını, kanun hakimiyetinin ve onun da ötesinde hukukun üstünlüğünün hedef olarak belirlendiği izlenimini veren kararlarının uyandırdığı iyimserlik havası berhava edilmiş oldu.

Burada iki davranış arasındaki açık bir tutarsızlık var. Bir taraftan 30 bin kişinin katilinin yargılanması sırasında kılı kırk yaran bir titizlik -bu titizliğe karşı olduğumuz sanılmasın- gösteriliyor, diğer taraftan da başörtülülere teröristlerden daha sert ve kanun hakimiyetini bile aratan bir muamele reva görülüyor. Bu farklılık niye?

Bunun anlaşılmayacak bir yanı yok. DGM''lerindeki sivilleşme iç dinamiklerin eseri değil. Türkiye''deki hukukçular, aydınlar böyle bir gelişmeyi kendi çabalarıyla ortaya koymuş değiller. Dış dinamikler bizimkileri böyle bir gelişmeye zorluyor. Nitekim Cumhurbaşkanı Demirel de DGM''lerdeki değişikliği Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi''nin bu konudaki talebiyle izah etmekte. Durum böyle olunca DGM''lerdeki gelişmelerle Danıştay''daki hakim anlayış farklı olabiliyor. Bence Türkiye''nin en büyük problemi de bu. Yani temel hak ve hürriyetler alanındaki, hukukun üstünlüğü konusundaki gelişmeleri iç dinamikler sağlamıyor, sağlayamıyor. Dış dinamiklerin sağladığı gelişmeler de onların tercihleri ve talepleriyle sınırlı ve o istikamette oluyor. Bu sebeple de devamlı ve kendi içinde tutarlı olmuyor.

Demokrasi konusunda da Türkiye aynı olguyu yaşadı ve halen de yaşamakta. 1946''lı yıllarda Türkiye''yi çok partili hayata iç dinamikler götürmedi. Uluslararası arenada kendisini bir yer edinmek isteyen Türkiye''nin önüne çok partili hayata geçiş, bir şart olarak kondu. Bu sebeple de serbest seçimlerin yapılması hakimiyetin, yönetimdeki temel tercihlerin halkın iradesine göre şekillenmesi anlamına gelmedi.

Başkalarının yardım ve müdaheleleriyle belirli alanlarda mesafe katetmek bizde Tanzimat''tan beri alışkanlık haline gelen bir kolaycılıktır. Evet başkalarının hazırladığı adli yapıyı, kanunları benimsemek, başka kültürlerin, şartların ürünü din-dünya ilişki modelini temel almak, uzun mücadelelerle kazanılmış hak ve hürriyetlerin basit adaptasyonlarla yerleşeceğini zannetmek, basit kanuni düzenlemelerle yerleşik bir siyasi düzenin oluşacağını düşünmek bize özgü bir kolaycılık. Ancak çilesi çekilmeden, uğrunda mücadele edilmeden, belirli faturalar ödenmeden hiç bir hak ve hürriyet elde edilemediğinden, demokrasi yerleşmediğinden konjonktürel iyileşmeler görülse bile bunlar kalıcı ve bizim ürünümüz olmuyor. Danıştay''ın temel hak ve hürriyetleri kısıtlayan son yorumu ile DGM''lerdeki iyileştirme teşebbüsleri arasındaki tutarsızlıklar bu yüzden. Başkasının yardımıyla olan iyileştirmeler ancak bu kadar oluyor, taşıma suyla değirmen ancak bu kadar dönüyor.