Devalüasyon-toto

Herkes beklemede. Diken üzerinde bir bekleyiş. Biraz da şaşkınlık içinde. Ekonomi topyekün teyakkuz halinde.

Üretim sektörü likit sıkıntısı içinde kıvranırken bankalar kredi vermekte son derece isteksiz davranıyorlar.

Gecelik repo faizleri % 27-28 civarında seyrederken kredi faizlerinin % 70-80 düzeylerinde gerçekleşmesi ekonomideki genel belirsizliğin ortaya çıkardığı bir çelişkidir. Bankalar, örneğin, % 30-35 faizle daha fazla fon toplayarak daha ucuza üretim sektörüne kaynak aktarabilirler. Ancak, bu temel fonksiyonlarını dahi ifa etmiyorlar.

Gerekçe, önlerini görememeleri. Bankaların belli ölçülerde haklılık payı var. Ekonominin büyük oranlı bir devalüasyonun eşiğinden döndüğü, faiz oranlarının çok kısa zaman aralıklarında keskin iniş-çıkışlar yaşadığı, ekonomi yönetiminde istikrarın bozulduğu dikkate alınırsa bankaların gösterdiği tepkinin fazla yadırganmaması gerekir.

Reel sektöründeki daralma işsizliği çığ gibi büyüttü. Her gün binlercesi kapı dışarı ediliyor. Alış-veriş durma noktasında. Sanayici ve sokaktaki vatandaş da bir şeyler bekliyor.

Peki, nedir beklenen?

Devalüasyon bekleniyor

İşadamı devalüasyon bekliyor. İhracatçının tek umudu devalüasyon. Yurt dışında çalışan işçi dahi devalüasyon diyor. Ve gözlemsel bir yaklaşımla doğru teşhisi koyuyor: Almanya''daki 100 mark, Türkiye''deki 100 marktan daha kıymetli.

Biraz garip gelebilir, ancak benzetme gerçeği yansıtıyor.

Almanya''daki 100 markın satın alma gücü ile Türkiye''deki 100 markın satın alma güçlerinin aynı olmadığı, yaşanan problemin nedenini de ortaya koymaktadır.

TL''nin aşırı değerlenmesi problemin kaynağıdır. Fazla geriye gitmeye gerek yok. 2000 yılında toptan eşya fiyat endeksi % 32 oranında arttı. Tüketici fiyatlarındaki artış oranı ise % 39. Merkez Bankası 2000 yılında kur sepetini % 20 oranında devalüe etti.

TL''de, 2000 yılında TEFE''ye göre 12 puan, TÜFE''ye göre 19 puan aşırı değerlenme meydana gelmiştir.

Merkez Bankası 2000 yılındaki fiyat artışlarını dikkate alarak dövizin fiyatını belirlemiş olsaydı bugün doların 800.000 TL civarında olması gerekirdi.

2000 yılından önceki yıllarda oluşan aşırı değerlemeyi hesaba katarsanız oran daha da büyür. Zira, TL 1997 yılından beri gerçek piyasa değerinin üzerinde fiyatlandırılmaktadır.

Devalüasyon dedikodusu

Ekonomide, devalüasyon beklentileri için uygun altyapı oluşunca ve Kasım-2000 ayında yaşanan kriz sırasında devalüasyon iddiaları gündeme gelince fısıltı gazetesi hemen devreye giriyor.

Söylentinin haddi hesabı yok.

''IMF enflasyonla mücadele programının uygulamaya konulmasından önce devalüasyon yaptırmadığına pişman olmuş.

Dolar 1.400.000 liraya çıkacakmış.

Mart ayında hükümet ani bir devalüasyona gidecekmiş.

Yabancıların kalan paralarını Haziran ayına kadar yurt dışına çıkarmalarından sonra devalüasyon kaçınılmazmış.''

Bunlar fısıltı gazetesi tarafından üretilen dedikoduların bir bölümü. İnsanlar artık devalüasyon üzerine toto oynamaya başladılar. Ne zaman ve hangi oranda olacak? Atmanın sınırı yok. Siz de deneyebilirsiniz.

Şahsi görüşümüzü sorarsanız, diyeceğimiz şu: Kamuoyu, işadamı-çalışanı ile akademisyeni-öğrencisi ile yerlisi-yabancısı ile devalüasyon beklentisine girmiştir. Devalüasyon için ekonomik şartlar ve gereklilik de ortaya çıkmıştır. Er veya geç devalüasyon olacaktır. Bundan kaçmak mümkün değil. Ne kadar erken olursa ülkenin menfaatinedir.