Demokrasi ödevi

Günlerdir beklediğimiz, tartıştığımız Helsinki zirvesini geride bıraktık. Bir başka deyişle, 1959''da başlayıp tam 40 yıl süren "Avrupa flörtü" Helsinki''de "söz kesimi" ile noktalanmış oldu. Henüz daha nişan ve düğün için uzunca bir sürecin yaşanması gerekiyor. Nevar ki Türkiye, zor da olsa AB''ye giden yolda çok önemli bir hakkı, "adaylık statüsü"nü kazanmış oldu. Esas en zorlu dönem şimdi başlıyor. Helsinki''de Türkiye''ye verilen "ev ödevi", kısaca demokrasi, insan hakları, özgürlükler, Kıbrıs ve ekonomik liberalizasyondan oluşuyor.

Bu çerçevede, Türkiye''nin özellikle insan hakları konularında ciddi eksiklikleri var. İşkence hala yaygın ve ifade özgürlüğü yetkili makamlarca kısıtlanmaya devam ediliyor. Milli Güvenlik Kurulu (MGK) siyasi hayatımızda etkin bir konuma sahip.

Adaylık statüsüyle Türkiye''ye aynı zamanda bir "21. Yüzyıl perspektifi" verilmiş bulunuyor. Türkiye''nin bundan böyle, bugüne kadar atmadığı, atmakta nazlandığı adımları atması şart. Bunun için hemen yarından tezi yok; Türkiye''nin yargı sisteminde ciddi reformlar yapması, işkenceyi tamamen ortadan kaldırması, ifade özgürlüğü üzerindeki kısıtlamaları kaldırması, MGK''nın siyasi hayattaki rolünün azaltması gerekiyor.

Avrupa Birliği''ne tam üyeliği sağlayacak müzakerelerin başlayabilmesi için, Türkiye''nin ödevlerini eksiksiz yapmaktan başka bir çıkar yolu yok. Bir kere, bu ilkelerde somut adımlar atılmadan, hiçbir şartta müzakerelerin başlaması mümkün değil. Artık sözlü vaad dönemi bitti, gerçek eylem dönemi başlıyor.

Bunun anlamı şu; Türkiye bundan böyle ülkede sadece demokratik kuralların geçerli olduğunu, demokratik iradenin önünde ya da üstünde hiçbir iradenin olmadığını, askeri otorite dahil, bütün kurumların sadece ve sadece sivil siyasal iradenin denetiminde olduğunu bizzat hayata geçirerek kanıtlamak zorundadır.

Türkiye bundan böyle, hukukun üzerine askeri "vesayet" gölgesi düşürerek siyasal partileri kapatmayacağını, hukukun üstünlüğünü, özellikle ve öncelikle koruyacağını açıkça göstermek durumundadır.

Türkiye gibi, özellikle son yıllarda siyaset dışı güçler tarafından uygulamaya sokulan "toplum mühendisliği" projelerinin yürürlükte olduğu bir ülkede, AB tarafından Ankara''ya verilen "ev ödevleri"nin hayata geçirilmesi hiç de kolay olmayacak. Örneğin, Türkiye''nin Helsinki sınavına hazırlandığı geçtiğimiz hafta başında Cumhurbaşkanı Demirel''in YÖK Başkanlığı''na yeniden Kemal Gürüz''ü atamasının arkasında "askeri otoritenin olduğu" yorumları yapıldı. Peki ama, bundan sonra askerler "Kopenhag kriterleri"nin neresinde yer alacak?

Düşünce özgürlüğünün önündeki engeller nasıl kaldırılacak, ünlü 312. maddenin değiştirilebilmesi için MGK''dan ne zaman izin çıkacak, ya da çıkacak mı?

AB yeni dönemde, "vesayetsiz" bir demokrasi tablosu istiyor. "28 Şubat" daha "bin yıl süreceğine" göre, demokratik bir Türkiye fotoğrafını nasıl ve ne zaman çekeceğiz?

Şu bir gerçek ki, 28 Şubat sonrasında her türlü normalleşme adımı, Türkiye''de akamete uğramak zorunda kaldı. Kısacası, siyasi alanın askeri otorite karşısında kaybettiği zemin henüz geri gelmiş değil. Anlaşılan o ki, siyasetin normalleşerek kendi mecrasında siyaset icra edebilmesi için epeyce bir zamanın daha geçmesi gerekecek.

Hepsinden önemlisi, halen siyasi, toplumsal ve ekonomik alanda uygulanan "vesayet" politikaları, "tam üyelik" sürecinde Avrupa''ya nasıl bir görüntü sunacak?

Bütün bunlar, Türkiye''nin yeni dönemdeki en sıcak soruları ve sorunları olacak. Helsinki''de eline verilen "yol haritası"yla AB''nin yolunu arayan bir Türkiye''nin, Avrupa''nın demokrasi reçetesi niteliğindeki "Kopenhag kirterleri"yle, otoriter bir dönemin ürünü olan "28 Şubat kriterleri"ni birlikte hayata geçirmesi zor görünüyor.

Bırakın hayata geçirmeyi, bir kere iki ayrı dünyayı temsil eden bu iki anlayışın birlikte varolabilmesi bile mümkün değil. Eğer tarih bize yalan söylemiyorsa, bugüne kadar hiçbir ülkede demokrasiyle totalitarizim yanyana olmadı. Bilebildiğimiz kadarıyla da hep birinin bittiği yerde diğeri başladı.

Dolayısıyla, şimdi önümüzde tek seçenek var, o da demokrasi ödevimizi eksiksiz tamamlamak. Eğer Türkiye, sorunlarını akılcı bir yöntemle çözmeyi becerebilirse, bireysel ve liberal özgürlükleri genişleterek, yani kültürel kimlikler ve inançlar üzerindeki devlet müdahalesini azaltarak çağdaş demokrasi yolunda önemli mesafeler alabilir.

İşin özeti, otoriter alışkanlıklarımızı terkederek çağdaş dünyanın normlarını içimize sindirmek zorundayız. Bu işin başka yolu yok.