Kopenhag"la "gen" uyuşmazlığı

Avrupa Birliği hedeflerinin tutturulması konusunda hayati bir süreçten geçen Türkiye, "sıkıntılı" günler yaşıyor. Tam "kriz" bitti, hayat normale dönüyor derken, yeni bir düdükle hazırola geçip otoriter "genlerimize" geri dönüyoruz. Ve her şeye yeniden başlıyoruz.

Sanki birbirini besleyen ve olmadık zamanlarda yeni gerginlikler üreten "iki anlayış"ın "dar koridorları"na mahkum olmuş gibiyiz. Bir amiralin ölümünü vesile kılarak 28 Şubat''la "hesaplaşma" fırsatı kollamak da, her fırsatta "28 Şubat hayalleri" kurmak da geniş toplum kesimlerince üzüntüyle ve kaygıyla izlenmektedir.

Nitekim, Türkiye''nin hedeflerini zedeleyecek "sıkıntılı havayı" sezen Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, "evrensel hukuk devleti" normlarını herkesin anlayabileceği netlikte ortaya koyuyor. Öncelikle Anayasa''nın değişmesi gerektiğini belirten Sezer, bu Anayasa''yla "Avrupa kriterleri"ni yakalamanın da mümkün olmadığının altını çiziyor.

Gerginlik dönemlerinin yeniden canlandırılmaya çalışıldığı bir dönemde, Cumhurbaşkanı Sezer''in Çankaya''dan tam bir "demokratik ufuk" çizmesi, umarız bütün kesimler tarafından doğru algılanır. Aksi takdirde, hergün yeniden ürettiğimiz korkularımızla sonsuza dek başbaşa kalabiliriz.

Kabul edelim ki, yaşadığımız dönemin imkanlarını feda ederek ya da ihmal ederek geleceği inşa etmek mümkün değil. Bunun için ise, 21. yüzyıla endeksli "kalkınma modelleri"nin ve insan tasavvurlarının doğru analiz edilmesi gerekiyor. Açıkçası, ekonomik, sosyal ve kültürel beklentilerin karşılanabilmesi için, çağdaş demokratik ortamın oluşturulması, temel hak ve özgürlüklerin hakiki manada tesis edilmesi gerekiyor.

Herkes biliyor ki, Türkiye''nin bugünkü sıkıntılarının temelinde "otoriter" bir anlayışla hazırlanan 1982 Anayasası bulunmaktadır. Cumhurbaşkanı Sezer, işe Anayasa''yı değiştirerek başlamak gerektiğini söylerken, sorunun asıl kaynağına işaret ediyor. Çünkü bu Anayasa''nın özünde "Kopenhag Kriterleri"yle uyuşmayan "genler" var. Yani, demokrasi geleneğimize karışan "otoriter" genlerle doğru adrese varamayız.

Eğer Türkiye, "Avrupa projesi" içinde yer almayı gerçekten istiyorsa, gerek Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan "İnsani Gelişme Raporu"nda, gerekse "Kopenhag Kriterleri"nde yer alan "Hiçbir hükümetin milli egemenlik ilkesinin arkasına sığınarak vatandaşlarının insan haklarını ve temel hürriyetlerini ihlal etme hakkı"nın olmadığını kabul etmek zorunda. Bunun yolu ise, ülkedeki "açık toplum" taleplerini gelişkin temel hak ve özgürlüklerle buluşturmaktan geçer. Değişim gerçeğini bile "devlet endeksli" hale getirerek değil.

Ne yazık ki, Türkiye''nin "modernleşme" dönemlerinde yakasını bir türlü bırakmayan en büyük "korkusu" toplumdan esen "değişim" rüzgarları olmuştur. Bu yüzden, her dönemde değişimi tekelinde bulundurmuş, siyasetin ve özgürlüklerin alanını her gün biraz daha daraltmıştır.

Görünen o ki Türkiye, hayatiyetini "kapalı" dönemlerin rantıyla sürdüren ve bütün değişim taleplerini "Bizim tarihi şartlarımız var" diyerek kesmeye çalışan kesimlerle, tek çıkışın "evrensel hukuk normları" olduğunu savunanlar arasındaki "sıcak" değişim mücadelesini yaşamak zorunda.