Bir büyük bestekâr

En çok bilinen eserleri “Gamzedeyim deva bulmam / Garibim bir yuva kurmam” ve “Bu akşam gün batarken gel / Sakın geç kalma erken gel” olmasına rağmen, bendeniz “Mani oluyor hâlimi takrire hicabım” şarkısını severim.

Yine onun gibi hicazkâr bir eser olan “Yok mudur ey mahpeyker, zerre insafın bana” da Türk müziğine düşkün olanların zevkle dinledikleri bir eserdir.

Hüseyniye geçersek, “Çektim elimi gayrı bu dünya hevesinden” sözleriyle başlayan şarkıyla, koli koli melankoli yüklenebiliriz.

Yeterli gelmezse, bestekârımızın zengin semai usulündeki rast şarkısı var: “Bir gönlüme bir hâl-i perişânıma baktım”.

Ve ardından segâh eser: “Nice feryad edeyim ah aşk senden”.

Arada, devr-i kebir usulünde uşşak peşrev iyi gelir.

Tabii dinlersek.

Dinleyecek olduktan sonra, pek çok güzel eseri var bestekârımızın.

Muhayyer şarkı: “Uyandı bahtım artık etmem şekva felekten”.

Suzinaka geçince: “Gel elâ gözlüm efendim yanıma”.

Yine bir hüseyni: “Ölürüm terk edemem ey gül-i nevreste seni”.

Dr. Nazmi Özalp''ın “Türk Musikîsi Tarihi” eserinden Tâhir Aydoğdu''nun aktardığına göre, bestekârımızın kayda geçmiş ve bugüne ulaşmış eserlerinin sayısı şöyledir:

Sekiz peşrev, altı saz semaisi, bir beste denemesi, muhtelif makam ve usullerden bestelediği kırk yedi şarkı.

Bestekârımız, Tatyos Efendi.

1858 yılında İstanbul-Ortaköy''de doğmuş.

Kayıtlara göre, çatık kaşlı, pos bıyıklı, kısa boylu, tıknaz yapılı, kalender yaradılışlı, hafif şehlâ gözlü biri.

Babası önce bir çilingirin, sonra bir savatçının yanına çırak olarak vermiş. Fakat onun gözü başka yerde...

Dayısından kânun dersleri almış, bir süre amatör topluluklarda kânun çalmış.

Ardından Kör Sebuh''tan keman çalmasını öğrenmiş.

Böylece Kemanî Tatyos Efendi adıyla anılır olmuş.

Türk musikîsine pek çok eser kazandırmış. İşte birkaç tane daha:

“Meftunu gönül oldu o şuhane nigâhın”.

“Çeşmi cellâdın ne kanlar döktü Kâğıdhâne''de”.

“Efendim nevcivânımsın”.

Tâhir Aydoğdu, Tatyos Efendi''nin çok iyi nota bildiği halde, zamanında tesbit edilmediği için eserlerinin çoğunun unutulduğunu kaydeder.

Aynı zamanda şair olan bestekâr, çok güftesini kendisi yazmış.

“Çağının sanat anlayışına göre güzel saz ve söz eserleri bestelemiş, eserlerinde makamlarımızın geleneksel ifade özelliklerini başarı ile yansıtmıştır.”

Son yıllarında sağlığı bozulan Tatyos Efendi''yi Ahmed Rasim gibi birkaç vefalı dostunun dışında arayan ve soran olmamış.

Osmanlı''nın son dönemi, bestekârın da son yılları... Tatyos Efendi, büyük bir yoksulluk ve kimsesizlik içinde 16 Mart 1913 tarihinde ölmüş.

Yaş, 55.

Elimizde, ayakkabılarının altını gösteren bir fotoğraf yok; cebinden çıkan paranın miktarını biliyoruz: Üç kuruş.

Asıl adı Tateos Enkserciyan.

Ölüm kaydının meslek hanesine ''Çalgıcı'' yazılan sanatkâr, Ahmed Rasim Bey''in gayretiyle bir araya gelen on-onbeş kişi tarafından kaldırılarak, Kadıköyü Uzunçayır Ermeni mezarlığına gömülmüş.