Dolar daha da düşerse

İnsan nısbiyi algılar, mutlağı arar. İnsan fıtratına, genlerine, dokularına kadar işlemiş bu mutlak ihtiyacı. İnsanların ve toplumlarının davranışlarının, sadece yek diğerine göre değil, daha yukarı, daha derin, daha sabit bir ölçüye göre mukayese ihtiyacı olmuş hep. Kimi zaman toplumsal töre ve gelenekler oluşturmuş bu mihenk taşını, kimi zaman din, kimi zaman bilim. Ama çoğu zaman tüm bunların bir karması.

Toplum dinamiklerinin, alışkanlıkların, dünya görüşünün hızla değiştiği dönemlerde kabul edilmiş olan referansların ihtiyacı karşılayamaması sebebiyle yok olması, buna karşılık yerine yeni bir referans kümesinin konmasının gecikmesi, böyle hızlı değişim yaşayan toplumlarda ciddi sorunlara sebep olmuş. Bugün tüm tabuların ve tabularla birlikte referansların yıkıldığı batı toplumları da, batıdan esen rüzgarlarla yarısı göçmüş bir harabeyi andıran geleneksel referanslarının altında kalmış doğu toplumları da bu yüzden benzer bir kafa karışıklığı yaşıyor.

Toplumlar ve bireyler gibi, ekonomiler de belli referanslara ihtiyaç duyarlar. Neoklasik iktisat teorisi, her ne kadar hep nispet ve marjinlerden konuşsa da, nihai kertede belli referans noktaları olarak zımni olarak her zaman var ola gelmiştir. Tam kapasite milli hasıla, serbest piyasa ve rasyonellik varsayımları mesela. Kimi zaman bu referanslara çıpa da dendiğini duymuşsunuzdur. Çıpa bir ekonomi politikasının referans aldığı iktisadi bir değeri ifade eder.

Bugünlerde tüm dünyanın baz aldığı önemli bir referans noktası ciddi bir sallantı geçiriyor: Amerikan Doları. Doların niçin düşüyor olduğunun, düşmesinin normal olup olmadığının tartışması bir yana, dünyanın önemli bir kısmını bu düşüşün etkileri ilgilendiriyor, bu insanlar bunun farkında olmasalar dahi. Doların düşüşü, tüm dünya ekonomilerini ve dolayısıyla tüm dünya vatandaşlarını ilgilendiriyor, zira uluslararası ticaret, sermaye ve yatırımlar sisteminin bugünkü referans noktası dolar.

Ne kadar önemli bu? Kısaca söylemek gerekirse, uluslararası ödemeler dengesizlikleri ciddi krizlere sebep olmuş tarihte. Hatta dünya savaşlarının referanssız bir uluslararası ödemeler sisteminden kaynaklandığını iddia edenler bile var. En hafifi altından dolara geçerken yaşanmıştı. Altın standardının tabutuna son çiviyi koyan ABD, altın gibi uluslararası bir referansı öldürmenin fazla bir zarar vermeyeceğini biliyordu, zira o noktaya gelinceye dek hemen tüm dünya ülkeleri batılı ekonomilerin lideri olarak ABD''nin altından çoktan vaz geçip ABD para birimine ram olmuştu bile. Altın standardından vaz geçerek ABD Doları baz alan ülkelere artık parasının ardında altının değil, ABD hükümetinin olduğunu kabul ettirmiş oldu.

Bugün tasarruflarını dolar ile yapan, ihracat fiyatını dolarla ifade eden, dolarla satın alan herkes aslında ABD devletine ciddi bir “senyoraj” ödüyor. Para dediğimiz şey aslında bir kağıt parçası. Bu kağıdı bir satın alma gücüne çeviren şey, parayı basan devlete bizim ödediğimiz prim. Emeğinizi, hizmetinizi, malınızı satıyor, karşılığında da kağıt parçasından ibaret olan dolar alıyorsanız, aslında ABD hükümetinin bu paranın satın alma gücünün ardında duracağına inanıyorsunuz demektir.

İşte son zamanlarda doların sürekli olarak düşüyor olması, dolarla alıp, dolarla satan, dolar tasarruf eden tüm dünya vatandaşlarını tedirgin ediyor. Bir kağıt parçasının arkasındaki satın alma gücü, bu insanların bu kağıda inanıyor olmalarına bağlıysa ve bu inanç kaybolma eşiğine iyice yaklaşırsa?

Şu sıralar Arap ülkelerinde, Çin''de, Rusya''da ve Avrupa''da sorulan soru bu. İşin kötüsü, bu soruyu sormak bile, ellerinde muazzam dolar stokları tutan, tüm dış ticaret sistemleri dolara bağımlı olan bu ülkeleri ciddi zarara uğratacak.