İsrail"de Güvercinler Şahinlere Karşı

Seçimlerin üzerinden 42 gün geçti. 42 gündür ülkenin geleceğinin neden tek bir seçenek üzerinde kilitlendiğini anlamakta güçlük çekiyor insan. Sözgelimi 17 Mayıs''ta yapılan İsrail seçimlerinin üzerinden sadece 12 gün geçmiş olmasına rağmen, yeni başbakan seçilen İşçi Partisi Başkanı Ehud Barak, Knesset''e giren tüm partilerle ilk tur görüşmelerini konuşmak üzere ikinci tur görüşmelere başlayan Barak, Knesset''teki 10 partiden (İsrail''de ülke barajı % 1,5) hemen hemen hiçbirini "koalisyon yapılmaz" diye dışlamış değil. Bizde eline berat verilenlere "şunlarla olmaz" diye tembihte bulunulur oysa ki.

Esasında şu anda Knesset''te İşçi Partisi diye bir parti yok. Seçimlere iki küçük partiyle ittifak içinde giren İşçi Partisi, Knesset''te "Tek İsrail" grubu içinde temsil ediliyor. Barak, koalisyon için partilerle yaptığı görüşmelere, aynı zamanda ittifak ortaklarının sözcüsü sıfatıyla da katılıyor ve onların taleplerini karşı tarafa iletiyor. Tek İsrail''e mensup bir yönetici, dar kapsamlı bir koalisyonu hemen kurabileceklerini, ancak isteklerinin geniş tabanlı bir hükümetten yana olduğunu söylüyor. Zira barış sürecinin sıkıntılı safhalarının ancak bu yolla aşılacağına inanılıyor.

Gerçi Barak geçtiğimiz hafta, seçimlerden önce sarf ettiği barış yanlısı sözlerinden çark ederek, Filistinlilerden kesinlikle ayrılmaları gerektiğini belirtmiş ve Ürdün Nehri''nin Batı Yakası''ndaki yerleşimcilerin İsrail bayrağı altında bundan sonra da huzur içinde yaşayacakları teminatını vermişti. Yine de tarih gösteriyor ki, İsrailli liderlerin dudaklarından çıkana değil, kimlerle koalisyon yaptıklarına bakmak gerekiyor.

Barak''ın koalisyon görüşmelerinde ön plana çıkan üç konu var. Bunlardan ilki barış süreciyle ilgili. Sözgelimi Benny Begin''in liderliği altında üç aşırı sağ partinin toplandığı Birleşmiş Millet (Haichud Haleumi) ittifakı, barış sürecinin referanduma sunulmasını istiyor. Yerleşimcilerden oy isteyen Yisrael Beiteinu ise sürece tamamen karşı. Buna karşılık solcu Meretz ve dinci Şas gibi partiler ısrarla sürecin işletilmesinden yana.

Diğer bir problem de, yerleşimciler için yapılan yatırım tartışmalarına dayanıyor. Yerleşimcilerin meselelerini gündeme getiren Milli Dini Parti ve Yisrael Beiteinu gibi partiler, işgal altındaki bölgelere yerleştirilen yerleşimcilere önemli miktarlarda altyapı ve maddi destek sağlanmasını istiyor. Merkezin sağındaki partiler ise, zaten dar olan bütçe gelirlerinin daha temkinli kullanılmasından yana. Ancak bu politika, barış sürecinin gidişatıyla yakından alakalı.

Barak''ın geçen hafta el sıkıştığı liderlerin ortaya koydukları bir başka mesele de, din talebelerinin (yeşiva) askere alınmaması gibi, dini hayata ilişkin konularda çıkıyor. İsrail''de din gündelik hayatın önemli bir kısmını oluşturuyor ve haliyle siyaseti de oldukça meşgul ediyor. Mesela, Birleşik Tevrat Yahudiliği veya Şas gibi partiler, koalisyon ortaklığı için sadece dini konularda üzerinde anlaşabilecekleri bir metni şart koşuyor. Buna karşılık, İsrail hükümetlerinde aşırı dinci partilerin yer almaması konusunda ısrar eden Şinui ve daha laik bir düzeni savunan Meretz''in, dinci partilere tabii bir tepkisi var.

Ehud Barak''ın önünde iki alternatif var. Bunlardan ilki, Knesset tarihinin en önemli kararını vermek için bir milli birlik koalisyonu kurmak. Bu birliğin içinde, Likud ve Birleşmiş Millet de olmak üzere sağcı, yerleşimci ve dinci partilerin yer alması söz konusu olabilir. Bu alternatifin dış baskılara karşı oldukça dirençli olacağı ve Filistinlilerin Barak''ın kazanmasıyla yükselen umutlarını suya düşüreceği aşikar.

Diğer yandan Rabin''in 1992''de kurduğu barış koalisyonuna benzer bir koalisyon oluşturmak da mümkün. Bu alternatifte Likud, Milli Dini Parti ve Birleşmiş Millet dışarıda kalacak, buna karşılık Meretz, eski savunma bakanı Yitzak Mordechai''nin Merkez Partisi''ni, Rus göçmenlerin Yisrael B''Aliyah''ını ve en önemlisi Şas''ı içine alacaktır. Bu ittifak, Knesset''teki Arap partilerin desteğini de kazanacaktır.

Bunlardan hangisinin tercih edileceğini, koalisyon manevraları ve pazarlıklar belirleyecektir. Belli ki, Barak''ın barışa öncelik veren bir politika önceliği yoktur. Koalisyon görüşmelerine "ne çıkarsa bahtına" hesabı ile girmiştir.

Netanyahu, akbaba olarak tanınıyordu. Barak''ın güvercin mi şahin mi olduğunu ise, önümüzdeki günler gösterecek.