Yurtdışından Türkiye"ye Bakış

Londra ve New York''ta çeşitli yatırımcı grup ve fonlarla görüşmeler yapmak için iki haftadır yurtdışındayım. Buralarda küresel kriz kendini bizde olduğundan çok daha fazla hissettiriyor. Moraller çok bozuk; işten çıkarmalar hemen hemen tüm sektörlerde bütün hızıyla devam ediyor. Sadece finansal piyasalarda değil, mal ve hizmet piyasalarında da önemli kayıplar yaşanıyor. Perakende zincirler şube kapatıyor; içeride kiraya verilecek boş katların olduğu ilanları, çok katlı binaların girişlerini kara mizah gibi süslüyor. Emlak fiyatları, şehir merkezlerinde henüz çok fazla olmasa da, kenar semtlerde ciddi oranlarda düşmüş durumda. Banliyölerde evlerin banka hacizinden satışa sunulduğunu ilan eden levhalarla sık sık karşılaşıyorsunuz.

Böyle bir ortamda küresel yatırımcıların Türkiye''ye ilgisinin devam ettiğini, ancak önümüzdeki dönemin öngörülemezliği karşısında bu ilginin somut yatırımlara dönüşmekte pek de iştahlı olmadığını görüyoruz. Yabancıların merak ettiği hususların başında Türkiye''nin 2009 yılında nasıl bir büyüme performansı sergileyeceği, olumsuz ortamın reel kesimi ve dolayısıyla bankacılık sektörünü ne ölçüde etkileyeceği, özel kesimin dış borçlarının oluşturduğu kırılganlık ve tüm bunlar karşısında hükümetin neler yapabileceği soruları geliyor. Tabii bir de Ergenekon''un ne olduğunu, kimi nasıl etkileyeceğini ve sonucunu merak ediyorlar.

Yabancı yatırımcılarla bir arada olduğumuz ortamlardan birinde Mehmet Şimşek''in bir konuşmasını dinleme imkânı da bulduk. Sorular yönelttik bakana, samimi cevaplar aldık.

Edindiğim izlenim, hükümetin krize bakışının büyük ölçüde gerçekçi olduğu yönünde. Mehmet Şimşek, bir taraftan Türkiye''de 2001 sonrasında yapılanların, ülke ekonomisinin geçmişteki kırılgan yapısını önemli ölçüde düzelttiğine inandığını çeşitli karşılaştırmalarla desteklerken, diğer taraftan da içinde bulunulan küresel kriz ortamında Türkiye''nin düzlüğe, geçmişte olduğu gibi dış talep ve dış kaynakla çıkma ihtimalinin düşük olduğunu düşündüğünün de ipuçlarını verdi. Bu çerçevede, ben hükümetin özellikle iç talebe özel bir önem verdiğini ve krizin nispeten az hasarla atlatılmasının yolunun buradan geçtiğine inandığını düşünmeye başladım.

Ben hükümetin IMF ile yapılacak yeni bir anlaşmanın üç alanda katkı yapmasını istediğini tahmin ediyorum. Bunlardan ilki, hükümetin yeni dönemde başlattığı mikro reform sürecinin devamı. Yapısal reform sürecinin devamı hususunda IMF ile ayrı düşüldüğünü sanmıyorum. Bu noktada, eğer varsa, anlaşmazlıklar daha ziyade önceliklerde olsa gerekir.

İkinci olarak Türkiye''nin yabancılar açısından en kırılgan gibi gözüken dış borçlar meselesinde IMF''in olası bir likidite sıkıntısını gidermede ciddi bir katkı sağlaması bekleniyor. Ben burada da, belki miktar dışında, ciddi bir anlaşmazlık olduğunu düşünmüyorum.

Türkiye ile IMF''in bakış açılarındaki temel farklılığın üçüncü konuda yatıyor olması çok daha muhtemel. Hükümet, iç talepte ciddi bir bozulmanın olmasından çekiniyor olsa gerekir. Dış talebin ve kaynak girişinin muhtemelen azalacağı bir dönemde iç talebe yönelmek kanaatimizce de doğru yaklaşım. Burada Türkiye''nin diğer bazı ülkeler gibi somut adımlar atamamasının sebepleri olduğunun da altını çizdi aslında Mehmet Şimşek. Türkiye''nin para birimi ABD, AB ve hatta İngiltere gibi rezerv para mahiyetinde olan bir para birimi değil. Tabiatıyla olası bir politika olarak parasal genişlemenin Türkiye''ye maliyeti bu tip ülkelere kıyasla çok daha fazla olabilir. Dahası Türkiye; Rusya ve Çin gibi yabancı para rezervleri ekonomisine nispetle oldukça yüksek ülkelere oranla çok daha zayıf bir konuma sahip. Bu durum da genişleme politikalarına sekte vuruyor.

Ben Türkiye''nin, IMF''den bu noktada da belli bir esneklik imkânı istediğini, ancak IMF''in burada geri adım atmaya istekli olmadığını düşünüyorum. IMF ile yapılan görüşmelere ara verilmesinin temel gerekçesinin bu alandaki bariz görüş açısı farklılığının olması kuvvetle muhtemel.

IMF ile yapılacak bir anlaşma ilk iki desteği sağlayacağı için büyük bir önemi haiz ise de, dış talebin ardından iç talebin de göçtüğü bir ortamda bu anlaşmanın istenen sonucu vermeyeceği çok açık.

Türkiye''nin bu krizden çıkışı, iç talebin canlılığına ve kredi kanallarının açık kalmasına bağlı. Bu konuda IMF''in ikna edilmesi, şu anda hükümetin birinci önceliği olmalı.