Tahkimden önce anti-kartel

Türkiye''nin gündemine birdenbire giren tahkim yasası ile ilgili gelişmeler öylesine hızla yol alıyor ki, hem yasanın getireceği avantaj ve dezavantajları tahlil etmek hem de "neden şimdi ve neden bu kadar acele" sorularının cevabını bulmak güçleşiyor. Özellikle, bazı medya ve sermaye gruplarının bu yasanın geçmesi için lobicilik ve kampanya yapmaları soru işaretlerinin sayısını da artırıyor. Olayın takdim ediliş biçimi ve kullanılan dil, tahkimin ülke menfaatlerinden çok bazı medya gruplarının ve onların destekçilerinin işine yarayacağı kuşkusunu güçlendiriyor. Yapılan son enerji ihalelerini kazanan firma ve konsorsiyumların tamamının bir medya grubu ile bağlantılı olduğu dikkate alınırsa tahkimde işin nereye varacağı daha kolay anlaşılacaktır.

Tahkim; dar anlamda yabancı sermayeye yatırım yaptığı ülkede doğabilecek ihtilaflara karşın uluslararası hakemlik hakkı tanınması demektir. Daha açık bir ifadeyle, tarafların mevcut ya da potansiyel bir ihtilafı aralarındaki bir anlaşmaya göre hakem olarak belirlenen özel şahıs ya da şahısların (kurum) kararına götürmeleridir. Hakem kararları tarafları bağlayıcı ve nihai karar olduğu için de doğal olarak tahkim devlet hukukunun dışında özel bir yargı biçimi olarak kabul ediliyor. Bu yüzden, Türkiye''nin gündemine giren tahkimin yasalaşması için öncelikle anayasanın 47, 125 ve 155. Maddelerinin değiştirilmesi gerekiyor. 47. Maddede yer alan "devletleştirme başlığı devletleştirme ve özelleştirme" biçiminde düzenlenecek. Böylelikle, özelleştirme ibaresi de anayasaya girmiş olacak. 125. Maddeye ise "imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerde milli ve milletlerarası tahkim öngörülebilir" ibaresi eklenecek. En önemli ve hayati değişiklik de Danıştay''ın yetkilerini düzenleyen 155. Maddede yapılıyor. Maddenin girişinde yer alan "Danıştay, idari mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir" cümlesindeki "inceleme mercii" ifadesi "görüşünü bildirmek" şeklinde değiştiriliyor. Böylelikle, hemen hemen bütün irili ufaklı özelleştirme uygulamalarına engel çıkaran Danıştay''ın bu yetkisi tarihe karışmış olacak. Tabii, bütün bunlar anayasa değişikliği için Meclis''te gerekli olan sayının bulunmasına bağlı.

Buraya kadar güzel... Türkiye''nin uluslararası hukuk sistemine sınırlı da olsa bir ucundan dahil olması, yabancı sermaye akışının teşvik edilmesi, enerji ve altyapı yatırımlarının artması kimsenin itiraz edemeyeceği gelişmelerdir. Dünyada sirküle olan yabancı sermayenin sadece binde birini kendisine çekebilen bir ülke olarak tahkim zaten kapımıza kadar dayanmış bir zorunluluktu. Ayrıca, dünya ile hem hukuk hem de sermaye alanlarında işbirliği geliştirmenin Türkiye''ye ekonomik avantajlar kadar demokratik açılımlar da getireceğini tahmin etmek zor değil. Özgürlükçü toplumlara giden yolun piyasa ekonomisinin gelişmesi ve ekonomilerin globalizasyonundan geçtiği de gözardı edilemez. Bu noktada, Prof. Mümtaz Soysal''ın "Tahkim hukuk sistemimize yönelmiş bir tehlikedir" yargısı da gerçekçi görünmüyor. Zira, herkes biliyor ki Türkiye''de hukuk sistemine yönelen tek tehlike otoriter devletçi anlayış ve bu anlayışın dünyaya kulak tıkayarak kazandığı sanal güçtür.

Ancak, Soysal''ın başka bir tesbitine katılmamak mümkün değildir. Bu tesbit şudur: "Yapay bir panik havası yaratılıyor. Tahkim kabul edilmezse Türkiye karanlıkta kalacak diye bir şey söz konusu değildir."

Gerçekten de Tahkim lobisi ısrarla, Türkiye''nin yılda 4,5-5 milyar dolar enerji yatırımına ihtiyaç duyduğunu aksi takdirde ülkenin eski karartma gecelerine döneceği üzerinden politika yapıyor. Enerji yatırımlarının yanısıra telekomünikasyon ve diğer bazı altyapı yatırımları da eklendiğinde ortaya çıkan maliyetin, içerideki sermaye ile karşılanmasının mümkün olmadığı söyleniyor. İşte bu sahte panik yukarıda dile getirdiğimiz kuşkuları kabartıyor.

Yabancı sermaye mutlaka gelmeli ve gelişi de teşvik edilmeli. Ancak, biz ekonomik liberalleşme ve bunun doğal sonucu olarak demokratikleşme hayali kurarken, sonuçta ortaya yabancı sermayenin desteğini almış canavarlaşan bir tekelci sermaye çıkabilir. Bugün, tahkim için lobi yapanların kimliği bu tehlikeyi çağrıştırmaya yetiyor. Bu yüzdendir ki Türkiye, "kartelleşme ve tekelleşme" sorunun çözmeden, medya kuruluşu sahiplerinin her türlü devlet ve özelleştirme ihalelerine girişleri engellenmeden tahkimi kabul etmemelidir. Hükümet, tahkim için aradığı anayasa değişikliği mutabakatını bu alanlara kanalize ederse daha çabuk sonuca ulaşır. Sonra tahkim de gelir, yabancı sermaye de...