Bu toprağın kadınları (I)

Ben yedi göbek şehirli bir ailenin çocuğuyum. Dedelerim ve rahmetli babam memur idi. Ana tarafından köylüyüz. Savaşlarda ve seferberlikte baba tarafı neredeyse yokolduğu için anamın köyünde daha çok kaldım. Çocukluğum babamın memuriyeti dolayısıyla başka köyleri tanıyarak geçti. Köyün her işini yaptım, bilirim. Zaten umumi olarak çalışma saham "Türkiye"de Toplumsal Değişim"dir ki, bu bildiğiniz gibi köyden başlar.

Anamın köyü bir dağ köyü idi.

Yolu yok, bağı bahçesi yok. Havası sağlam, suyu güzel. Yine de ufak bostanlarda fasulye, soğan, maydanoz, patates, turp vb. yetişirdi. Meyvelerden en çok ceviz. Ulu ceviz ağaçları vardı. Kara erik, kış elması, kış armudu meyve pek yok yani. Alıç, Ahlat, Kuşburnu gibi dağ meyveleri; ihtiyaca göre karakovan usulü balcılık vardı. Tarlalar ufak ve yamaç. Makinalı tarım yapılmıyor. Keçi çoktu ama sonraları meşelere zarar veriyor diye yasaklandı. Her iş kol kuvvetiyle yapılıyor. Ekin susuza ekildiği için pek verimli değil, ot-çayır çok. Ama buranın buğdayı ovanın buğdayından daha leziz. Havasından, toprağından olmalı. Kuru ekmek ile ayran bal gibi gelir.

Anam on dört yaşında evlenmiş, ninem de öyle. Köyde on sekizini geçen kız evde kalmış sayılırdı. Ellili yıllar. Ama gelenek eskilere dayanır. Bilirsiniz Karacaoğlan çoğu şiirinde "Bir sevdiğim var on üç on dört yaşında" der. O zamanlar kız çocukları erken gelişiyordu galiba. Yani "çocuk gelin" meselesi yok. Çok çocuk yapardı kadınlar. Bir kısmı ölür bir kısmı yaşar. Makinalı tarım olmadığı için ailenin çocuğa, bilhassa erkek çocuğa ihtiyacı fazladır. Hem güvenlik için, hem rençberlik için.

Temiz hava, temiz su, süt-yoğurt, tam buğday ekmeği, stres, gürültü yok, yetişen çocuk sağlam yetişirdi. Öyle ki kadınlar al yanaklı, taşa vursan geri gelmez. Harpte mermi taşıyanlar bunlar olmalı. Bu kadınlar erkeği ile birlikte her işi yapar, artı bir de hayvanlar-çocuk-çamaşır-yemek ile uğraşırdı. Bana insanüstü yaratıklar gibi geliyor. Düşünün ne elektrik var, ne buzdolabı.

Anam dahi gençliğinde bir çuval buğdayı kaldırdığı gibi katırın semerine koyarmış. Nerden baksan yetmiş-seksen kilo, ben onu yerinden oynatamam.

Köyde hastalık yoktu. Yaşlıların çoğu yatağında ölürdü. Doktor, ilaç, hastane nerde. Ne vasıta var, ne yol. Hele kış gelip kar bastırınca köylü kaderi ile başbaşa kalırdı. Şimdi dahi var böyle yerler. Hani görüyoruz televizyonda hamile bir hanımı kızakla çeke çeke ana yola indirmeye çalışıyorlar.

İhtiyaca göre üretim yapılan yerlerde; kilim, çuval, bez de dokunurdu. Yine de bütün bunlar satacak ürün fazlası olmayan köylüyü doyurmuyor. Oğlunu evermeye, yaşlanan öküzü kesip yenisini almaya, evin bitişiğine yeni evliler için bir oda daha eklemeye yetmiyor. Bu sebeple bu köyler ahalisi gurbetçidir. Unu öğütüp ambara koyduktan sonra tahta bavulların ipini çekip büyük şehirlerin yolunu tutarlar. Yonca biçme vakti gelince köye dönerler.

Tarım toplumu bu sebeple bir hasret ve gurbet toplumudur. Bu yaşam tarzı asırlar içinde bir kültür doğurmuştur. Türkülerimize bir bakın, neredeyse tamamı tarım toplumuna aittir. Çok uzun ve zengin bir geçmiş, bir o kadar zengin folklor doğurmuştur.

Türkiye Cumhuriyet"ten sonra bu birikimi derlemeye çalıştı. Dil Kurumu, Folklor Araştırmaları pek çok malzeme topladı. Radyocular müzik derlemeleri yaptılar.

Halk Kültürü ile Batı Kültürünü sentezleyip buradan yeni Türkiye için yeni bir kültür üretmeyi denediler.

Ama bu iş mühendislik değil. Taşıma su ile değirmen dönmez. Tüm bu çabalar çölde kuruyan sular gibi yok oldu.

Çünkü hem dünya hem Türkiye değişiyordu. Ninelerimizin ve dedelerimizin, hatta biz yaştakilerin bu değişimi şaşkınlık ile izlediğini söyleyebilirim.

Bizim nesiller garip bir zamanı yaşadı. Gökten jet uçağı geçerken yerde kara saban işliyordu. Halil İnalcık Hoca"ya göre Osmanlı Toprak düzeni ellili yıllara kadar devam etmiştir. Toprak reformu bir türlü yapılamamıştır. Zaten artık onun da bir kıymet-i harbiyesi kalmadı. Türkiye süratle tapu-kadastro işlerini bitirmeli, sağlıklı bir toprak dağılımı (ve tarım için) miras hukukunu gözden geçirmeli, toprakların birleştirilecek verimli tarıma tahsis etmelidir.

Artık yukarıda anlattığım dağ köyleri boşalmıştır. Anamın köyünde iki hane kaldı. İki ihtiyar. Onlar da köyde ölmek istiyorlar. Köylerin boşalmasını "Beyhude Ömrüm" adlı kitabımda anlattım. Artık ne o türküler var ne taşa vursan geri gelmez kadınlar. Kimbilir kaç asır süren macera bitti. Köylere büyük ölçüde asfalt, yol, elektrik gitti. Neredeyse köy-şehir farkı kalmadı.

(Bu konuya devam edeceğim).