Gösteriş

Bilmem dikkatinizi çekiyor mu; artık oturulan evleri, apartmanları, siteleri de çok gözalıcı renkler ile boyamaya başladılar. Koca bir bina bir kilometre öteden cart-kırmızı rengi ile bayrak çekiyor, ben burdayım diyor. Acı yeşil, başak sarısı, portakal rengi, çingene pembesi aklınıza ne gelirse.

Hadi yerini belli etsin, afişe olsun, her yerden görülsün diye bir otel, çarşı, iş merkezi, dükkân vb. bunu yaptı neyse; peki evlere, sitelere ne oluyor. Moda mı?

Eskiden tam tersine evler açık kahve, kirli sarı, gri, kurşunî, limon küfü vb. gibi gösterişe kaçmayan pastel renkler ile boyanırdı.

Demek ki, hayat artık bütün cepheleri ile bir alış-veriş sahası haline geliyor. Öyle ya, böylesi bir gösteriş "vitrin" olma istidatındadır. Ve günümüzde "vitrin olmak" bir nevi statü haline geldi. Bu "pazarlanma" seksen sonrasının göstergelerinden.

Göstermek kelimesi "göz"den geliyor. (Gös-ter-mek). M ânası, görülmesini sağlamak, gözönüne koymak. Ayrıca ortaya çıkarmak, belirtmek, ziyaret ettirip gezdirmek, güzelliğini ?ortaya koymak (Kadını makyaj gösterir vb.) gibi mânaları da var. Gösteriş: gösterme işi veya tarzı. Birini etkilemek veya kendini beğendirmek amacını güden aldatıcı davranış. Bu mânaların yanında "alamlı olma hali" de var. Gösterişi: Gösterişi olan, göz alıcı, demek. Aynı grup kelimelerden bir de gösteri var. Bir topluluk önünde gösterilen maharet veya oyun. Bir görüş veya kimse lehine yapılan toplu davranış (tezahürat). Bir isteğin veya protestonun ilgi çekecek şekilde, topluca ve açıkça yapılması, mânalarına geliyor.

Çağımızda iletişim araçlarının göze hitabeden kısmında büyük bir atılım var. Görsel medya konusunda cilt cilt kitaplar yazılıyor. Görme duygusu diğer beş duyunun çok çok önüne geçmiş, ölçme ve değerlendirme de neredeyse tek kıstas olmuş. Ve pazarlama teknikleri işte bu yumuşak karna vurgu yapıyor. Az önce sıraladığımız kelimelerin mânalarına dönersek; malı satmak için göstermek, bunu bir gösteriye dönüştürmek, mümkün olduğu kadar gösterişli kılmak her şeyin başında geliyor.

İşte "çağın ruhu" denilen olguya yaklaşmak için bir "ip ucu."

Oysa "eski dünya"da bu tür bir eylem en azından ayıplanırdı. Eski dükkânlarda "vitrin" diye bir şey yoktu. Alış-verişte gözboyamaya kalkmak ahlak düşüklüğü sayılırdı. Medhiye ve fahriye dahi küçümsenirdi. Mütevazi olmak esastı. Mahremiyet özün özüydü.

Gösterme karşılığında "teşhir" kelimesi kullanılırdı. (Ki bunun dahi ''dile düşürme'' şeklinde olumsuz bir mânası vardı).

Hele "teşhircilik", o tamamen "sapma" sayılıyordu.

Çağın ruhunu teşkil eden unsurlardan biri de "hız." Şu kısacık ömrümüzde neler geldi geçti gözlerimiz önünden. Kavramlar ve kaideler nasıl yıprandı, tükendi, yer değiştirdi.