TR
EN
AR
FR
RU
UR
Adam olmak zor zanaat!
Dilimizde ''devlet adamı'' diye bir kavram var da, ''şirket adamı'' niçin yok? Oysa dünya sistemimizde şirketler devletlerden daha etkili oyuncular haline geldiler.
Madrabaz herif meğer bezirgânın, hatta kerhanecinin tekiymiş! Ürperdiniz! Mustafa Özel, ellisini geçince ağzını bozmaya mı başladı ne? Hayır efendim, Allah cümlemizi münasebetsizliklerden korusun. Yukarıdaki cümlede geçen dört güzel kelimenin nasıl canına okuduğumuzu iyice vurgulamak için böylesine kaba bir yol seçtim. Hocam Cemil Meriç, “tarih fısıltıları değil, nârâları duyar” derdi. Ben de kendimi tutamayıp bir nârâ atıverdim.
Kelimelerimiz madrabaz, herif, bezirgân ve kârhane(ci). Madrabaz, balık tüccarı. Herif, hirfet ehli, yani zanaat erbabı; sanatkâr, esnaf. Bezirgân, bazargândan bozulma: tüccar, iş adamı. Kârhane ise düpedüz işyeri demek. Sağlıklı ve etkin bir ekonomiye sahip olmak istiyorsak, önce kelimelerimizi sağlıklı hale getirmeliyiz. Kelimeler şifa bulmayınca, insanlar düzelmez!
Dilimizde ''devlet adamı'' diye bir kavram var da, ''şirket adamı'' niçin yok? Oysa dünya sistemimizde şirketler devletlerden daha etkili oyuncular haline geldiler. Dünyanın ilk 50 şirketinin cirosu, 200 dolayındaki devletten 150 tanesinin ''cirosundan'' daha fazladır. Mesela Wal-Mart''ın yıllık satış hasılası 340 milyar dolar, buna karşılık 140 milyon nüfuslu Nijerya''nın hasılası 120 milyar dolardır. Dünya sermayesinin yarısına, takriben 200 transnasyonal şirket yön vermektedir. Bugün şirketlerimizi etkili biçimde yönetmek istiyorsak, bir yandan çağdaş yönetim tecrübesinden, diğer yandan ta-rihi yönetim mirasımızdan yararlanmak zorundayız. Çağdaş yönetime dair sayısız kitap ve makale çevriliyor. Türkçe''ye. Bunların bir kısmı kötü çeviri yüzünden okunmaz durumdadır. Bir kısmının da kendi değerle-rimiz ve maneviyatımız bakımından ciddi sakıncaları vardır. Yarardan çok zarar verirler. Şirketlerin devletlerden daha etkili olduğu günümüzde fütüvvetnâme geleneğimizi ihya etmeden şirketlerimizi, siyasetnâme geleneğimizi canlandırmadan da devletimizi
yönetemeyiz!
Şirket Adamları için Kısa Kılavuz
Hz. Ali''nin (ra) Mısır''a vali olarak atadığı Malik b. Haris''e gönderdiği emirname, Müslüman bir devlet adamında bulunması gereken vasıfların mükemmel bir özetidir. Merhum Mehmet Akif tarafından Türkçeleştirilen bu mektubun maddeleri, şirket adamlarımız için de birer kılavuz haline getirilmelidir:
Allah''tan kork, Kitabı''nda emrettiği farzlara uy. El, dil ve kalbinle Hakk''a hizmet et. Nefsine hakim ol.
Burada, çağdaş bir dille söylersek, kişisel önderlikten kurumsal önderliğe geçişin sorumluluklarımızı nasıl arttırmakta olduğunu görüyoruz. Selznick''e göre, kişisel önderliğin görevi rutin işleri görmek ve kişilerarası ilişkileri kolaylaştırmak iken, kurumsal önderliğin rolü esas olarak “inanç ve değer sistemleri geliştirip muhafaza etmek”tir. Değer sisteminin korunması, önderin bütün yönetilen tabakalar için “emsal kişilik” haline gelmesiyle mümkündür. İster şirket, ister devlet olsun, örgütün ideolojisi ve değer sistemi önderde en iyi temsilini bulmalı ki, aşağıya doğru pürüzsüz paylaşılsın ve gönülden benimsensin.
Halkın takdiri, Hakk''ın takdirini yansıtır. Senin şimdi kendinden önceki yöneticiler için söylediklerini, yarın halk senin için söyleyecek. Biriktireceğin en güzel azık, hayra yönelik işler olsun.
İki işletme uzmanı (Behling ile McFillen), karizmatik önderliğin dokuz şarta bağlı olduğunu tesbit etmektedirler. Bunların altısı önderde, üçü de takipçilerde bulunmalıdır.
Önderde bulunması gereken ilk nitelik empatidir: Takipçilerin ihtiyaçlarına ihtimam göstermek, istek ve korkularıyla ilgilenmek.
Misyonun dramatikleştirilmesi: Maksadın etkileyici, duygusal dille ve eylemler aracılığıyla ifadesi.
Özgüveni yansıtmak: Kendine güven ve emniyet hissiyle hareket etmek.
Kendi imajını ölçülü biçimde büyütmek: Kişisel yetkinliği hususunda iyi izlenim uyandırmak, zafer kazanmaya yatkın olduğunu hissettirmek.
Takipçilerini, bizzat kendilerinin yetkinlik ve kabiliyetlerine inandırmak; büyük işler başarabilecekleri duygusunu vermek.
Takipçilere başarıya ulaşma yolunda fırsat vermek, sorumluluğu delege etmek ve takipçilerin önündeki engelleri kaldırmak.
Takipçiler ise, başarılı kurumsal önderlik için aşağıdaki üç şartı yerine getiriyor olmalıdırlar:
Huşu: Önderin kabiliyetlerine aklın ötesinde bir inanç beslemek.
İlham: Örgüt misyonunun manevi ve ahlaki amaçları hususunda ikna olmak; kuşkuyla hareket etmemek.
Yetkilenme: Takipçiler, engelleri aşabileceklerine ve büyük işler başarabileceklerine inanmalıdırlar.
Ancak böyle ortamlarda iyi işler başarılır ve önderler hayırla anılırlar. Warren Bennis, önder şu üç niteliğe sahip olmalı diyor:
Güçlü bir inançlar kümesi. n Kendini adamış bir takipçiler topluluğu.
Konumunu, hedeflerine geniş destek sağlayacak biçimde kullanabilme yeteneği. Robert Townsend ise önderlik için önce karakter lazım, diyor. Peki sonra? Tecrübe, zeka, enerji. Güçlü inançlar bunların eseridir.
Halka karşı kalbinde sevgi ve merhamet duyguları besle. Sakın biçarelerin başına onları yutmayı ganimet bilen canavar kesilme! Halk iki sınıftır: Ya dinde kardeşin, ya yaradılışta eşin. Kabahat ve kusurları olabilir. Nasıl Allah''tan af ve merhamet beklersen, onları da affet ve hoşgör. Sen onların üstündesin, valilik görevini sana veren ise senin üstündedir. Allah ise sana valilik verenin de üstündedir ve seni idaren altındakilerle imtihan ediyor. Sakın Allah ile harbe girip de kendini O''nun gazabına siper etme.
Yöneticilik görevi ehil olana, şükür ve sabırdan nasibi olana verilmelidir. Elinde güç olmadan yaşayamayacak olanlara asla güç tevdi edilmemelidir. Böyleleri insanlara hükmetmeyi, onları yönetmek sanırlar. Max DePree der ki: “Önderin ilk işi gerçekliği tanımlamak, son işiyse şükretmektir. Bu ikisi arasında, bir hizmetçidir o.” Kendini hadim değil de hakim sanan, önder taslağı olabilir ancak.
Ne affına pişman ol, ne verdiğin cezaya sevin. Sakın, ''Ben tam kudret sahibiyim, emrederim, itaat ederler!” deme. Böyle bir davranış kalbin fesadı, dinin zayıflaması ve felaket ile sonuçlanır.
Bîzebân olsa da bellidir kâmil
Kendinden gayriyi beğenmez câhil
Kendi çalar kendi oynar demişler
Irzıyle varamaz eşkıyâ eve
Uslu gez kim seni kâmiller seve
Har''dan büyük at var attan da deve
Deveden de büyük fil var demişler
Önder, kollektif aklı harekete geçiren bir orkestra şefidir. Güç kendinde değil, yönlendirdiği insanlardadır. Bu inceliği farkedemeyenler, kendilerine yazık etmekle kalmaz, yönettikleri insanlara da büyük zarar verirler. Levnî''nin
ifadesiyle:
Güneş balçık ile sıvanmaz ey dil
Bîzebân olsa da bellidir kâmil
Kendinden gayriyi beğenmez câhil
Kendi çalar kendi oynar demişler
Irzıyle varamaz eşkıyâ eve
Uslu gez kim seni kâmiller seve
Har''dan büyük at var attan da deve
Deveden de büyük fil var demişler
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.