Bakkalların öfkesi

Sakıp Sabancı, Ümraniye''de süpermarket temeli atınca, çevredeki bakkallar tarafından yuhalanıp protesto edildi. Siftah bile yapamadığını söyleyen bir bakkal, elindeki pankartı indirmek isteyen güvenlik görevlisiyle didişirken, bir yandan da öfkeyle söyleniyordu: "Bu adamlarda hiç insaf yok mu?" Sakıp Bey ise, aşina gülümsemesiyle, "Bunlar bizi yıldıramaz. Yolumuza devam e-de-ce-ğiz!" demekle yetindi.

Kapitalizm insafa değil, kâra ayarlı bir sistemdir. Şu sıralar Alman ve İngiliz perakende zincirleri, tıpkı bizim bakkalların yaptığı gibi, ünlü Amerikan şirketi Wal-Mart''ın Avrupa dalgası önünde bir dalgakıran oluşturmakla meşguller. Almanya''da Metro''yu köşeye sıkıştıran Wal-Mart, İngiltere''nin en büyük süpermarket zincirlerinden Asda''yı satın alarak Britanya adasında da hakimiyet kurmaya çalışıyor. Avrupa Birliği içinde kendisine en yakın rakibinin ikibuçuk misli satış hacmine sahip olan Wal-Mart, yakında Dudullu veya Sultanbeyli''de faaliyete geçerse hiç şaşmam. İşte Amerikan devinin ve Avrupa kapitalizminin ilk 19 marketçisinin 1998 yılı toplam satışları (Milyar euro):

Wal-Mart (ABD) 117

Metro (Alm.) 38

Intermarche (Fr.) 31

Carrefour (Fr.) 31

Rewe (Alm.) 29

Edeka (Alm.) 28

Promodes (Fr.) 28

Ahold (Hol.) 27

Tesco (İng.) 25

Tengelmann (Alm.) 25

Auchan (Fr.) 24

J. Sainsbury (İng.) 22

Aldi (Alm.) 22

Leclerc (Fr.) 19

Casino (Fr.) 14

Delhaize (Bel.) 13

Lidl (Alm.) 12

Safeway (İng.) 11

Asda (İng.) 11

Migros (İsv.) 10

Peki, bakkalların canı cehenneme mi diyeceğiz? Sistemin insafsızlığına itirazsız boyun mu eğeceğiz? Hayır! Bakkal, sıcaklığın simgesidir. Avrupa''nın birçok ülkesinde, Türk bakkallar, Türklerden çok Avrupalıların rağbet ettiği satış yerleridir. Gerekçeleri şu: "Fiyatları biraz yüksek ama, bizimle konuşuyorlar!" Birbirleriyle konuşmayı unutmuş bir toplumda, bakkalar hayatî bir işleve sahipler.

Ancak, meselenin iktisadî yönü hafifsenebilecek gibi değil. Süpermarketlerde ürünler hem ucuz, hem taze. Çünkü "sürüm" fazla. Çözüm açık: Bakkallar, ellerinde pankartlarla sokaklara döküleceklerine, semt semt örgütlenerek, toplu alımlar yapmak, böylece maliyetlerini düşürmek zorundadırlar. Sakıp Ağa''yla başka türlü başa çıkmaları çok zor.

Kaynak: Financial Times, 23 Haziran 1999, s. 22.