Devlet ve ekonomi

Özal''ın kurduğu sözde liberal partiyi stepne olarak kullanan iki devletçi partinin yeni hükümeti kurup, memlekete büyük hizmetlerde bulunmanın heyecanını yaşamaya başladılar!(Gerçi hükümetin yapısına baktığımızda stepne partinin hangisi olduğunu biraz karıştırıyoruz ama sağlık olsun.) Terörün ve enflasyonun belini kırdığı (!) için birinci parti haline gelen DSP, (yüzde 50''lere geriletildiği iddia edilen enflasyona rağmen) geçen hafta Hazine kâğıtlarının faizini yüzde 117''ye kadar çıkardı. Hükümet kurulduktan sonra bu rakamları daha yüksek noktalara yükseltip, müstesna hizmetlerine devam edeceğe benziyorlar!

Merak ediyorum: Hükümet kurma müzakerelerinde, acaba başörtüsü ve benzeri konulardan vakit bulup, tarihin bu en büyük soygununa nasıl çözüm bulacaklarını hiç konuştular mı? Koalisyon protokolünde, "milliyetçi" ve "halkçı" partilerimiz, milletten nasıl daha fazla vergi alınacağından çok, alınan vergilerin nasıl harcanacağını belirtmeye yanaşacaklar mıdır? Hatta bu konuda anayasal değişiklik teklifine cesaret edebilecekler midir? (Refahyol döneminde, hükümet bütçesinin beşte birinden fazlasının faizlere ödenemeyeceğine dair anayasal hüküm konulmasını önermiştik. Aynı öneriyi yeni hükümete de sunuyoruz!)

Protokolde bol bol "kalkınmada öncelikli yörelere" hükümet yardımından söz edileceğine şüphe yok. Oysa yapacakları tek lütuf, yerel girişimcilerin yolunu kesmemektir. Devleti girişimcilerinin önüne koyan bir toplumda iktisadî gelişme sağlanamaz. Son yüzyıl içinde, Almanya veya Japonya gibi en "devletçi" ekonomilerde bile, devlet bir kolaylaştırıcıdan ibarettir. Çocukluğumuzdan beri devletin mesela Doğu Anadolu''yu, Karadeniz bölgesini, vs. "ihmal ettiğini" işitir dururuz. Keşke ihmal etseydi! Keşke Rize ahalisini çaya, Van veya Erzurum ahalisinin bir kısmını şeker pancarına mahkûm etmeseydi. Bölge insanları her yıl tabansız siyaset adamlarının rüşvet kabilinden açıklayacakları "taban fiyatları"nı bekleyeceklerine, ülke ve bölge (Rusya-İran-Orta Doğu) pazarları için gerekli üretimi yapıp, başıdik bir kazanç peşinde olabilselerdi!

İhracat tıkanma noktasına geldi. Dış borcu 105 milyar doları aşan bir ekonomi her yıl 20-25 milyar dolarlık ticaret açığına tahammül edebilir mi? Hafızamı yokladığımda, ihracatın önündeki en büyük engelin yine devlet olduğunu görüyorum:

Çocukluğumun Ağrı''sında "kaçakçı" tabir edilen bir zümre vardı. Çoğu kez hayatlarını tehlikeye atıp, dağlardan İran içlerine kadar gidip gelen bu insanların aslında bir kısmı ihracatçı, bir kısmı da ithalatçıydı. Ağrı yaylalarında her yaz yüzbinlerce koyun beslenir ve İran tüccarının gelmesi beklenirdi. Resmî veya gayrıresmî yollarla Ağrı''ya gelen İranlılar pazarlıklarını yapar, belirli bir "kaparo" öder ve sınırın ötesinde bir teslim yeri tesbit ederek geri dönerlerdi. Yasakçı devlet, sınır ticaretine kolaylık getirmek suretiyle bol miktarda vergi alarak ülkeye döviz kazandıracağına; başka gelir kapısı olmayan ahaliyi "kaçakçı" olmaya zorlardı. Keza, İran''ın Japonya ve diğer ülkelerden ithal ettiği fincan veya tül perde gibi göz kamaştıran eşyayı at sırtında getirip satanlara da kaçakçı denirdi. (Tül perdeleri, elbiselerinin altından kat kat vücutlarına sarıp saatlerce at sırtında yol kateden bu insanların hiçbiri Guinness Rekorlar Kitabı''na alınmamıştır!) Aynı yıllarda Ankara''da "kota kollayan" ithalatçılara veya 1980''lerin hayalî ihracatçılarına kıyasla, çocukluğumun kaçakçıları eli öpülesi insanlardı. Devlet bu girişken insanları gerçekten ihmal etmiş, onlara engel olmamış olsaydı, Türkiye ihracat bakımından Özal döneminde çokça lafı edilen "Orta Doğu''nun Japonyası" olmayı çok daha kolay başarırdı!

Milletçe kalkınmanın da, bölgesel kalkınmanın da anahtarı devletin ekonomide kolaylaştırıcı rol oynamasıdır. Büyük devlet, bireysel girişimcilerin ve toplumsal ağların etkinliğini azamiye çıkarma arayışı içinde olan rasyonel devlettir; ağları parçalamayı görev sayan ucube devlet değil. Halkçılarımızı yeterince tanıdık. Bakalım milliyetçilerimiz hangi devlete hizmet edecek!