Lider yönetir, baş eğdirmez!

Hazreti Ali''nin Mısır valisine öğütlerinin çağdaş devlet ve işletme yöneticileri için önemini anlatmaya devam edelim. (İtalik sözler öğüt, diğerleri yorumdur.)

3. Halka karşı kalbinde sevgi ve merhamet duyguları besle. Sakın biçarelerin başına onları yutmayı ganimet bilen canavar kesilme! Halk iki sınıftır: ya dinde kardeşin, ya yaradılışta eşin. Kabahat ve kusurları olabilir. Nasıl Allah''tan af ve merhamet beklersen, onları da affet ve hoşgör. Sen onların üstündesin, valilik görevini sana veren ise senin üstündedir. Allah ise sana valilik verenin de üstündedir ve seni idaren altıdakilerle imtihan ediyor. Sakın Allah ile harbe girip de kendini O''nun gazabına siper etme. Yöneticilik görevi, ehil olanlara verilmelidir. Elinde güç olmadan yaşayamayacak olanlara asla güç tevdi edilmemelidir. Böyleleri insanları yönetmeyi değil, onlara hükmetmeyi, zorla baş eğdirmeyi amaç edinirler; bunu yöneticilik zannederler. Max DePree der ki: "Liderin ilk görevi gerçekliği tanımlamak, son görevi şükretmektir. Bu ikisi arasındaysa, bir hizmetçidir o." Kendini hadim değil, hakim sanan lider taslağı olabilir ancak.

4. Ne affına pişman ol, ne verdiğin cezaya sevin. Sakın "Ben tam kudret sahibiyim, emrederim, itaat ederler!" deme. Böyle bir davranış kalbin fesadı, dinin zayıflaması ve felaket ile sonuçlanır. Liderin önemli vasıflarından biri de nesnel olmaktır. Örgüt misyonu çerçevesinde nesnel hareket etmeyen, kararlarını sağlam delillere dayandırmayan, hiçbir davranışının gerekçesini açıklayamaz. Anlaşılır olmayan, takip edilmez.

5. Allah''a ve Allah''ın kullarına karşı adaletten kat''iyyen ayrılma. Allah''ın kullarına zulmedene karşı, mazlumların davacısı bizzat Allah''tır. İbn Miskeveyh, insanda dört temel faziletin bulunduğunu söyler: Hikmet, iffet, şecaat (yiğitlik) ve adalet. "Hikmet, düşünen ve ayırt eden nefsin bir fazileti olup, bütün varlıkları var olmaları itibariyle bilmektir. Nefs, hikmet sayesinde fiillerden hangisinin yapılması, hangisinin ihmal edilmesi gerektiğini çıkarır. İffet, şehvetleri akla göre yönetmekle ortaya çıkan duygudur. Böylece insan hür olur, şehvetlerin kölesi olmaktan kurtulur. Şecaat, düşünen ve ayırt eden nefse boyun eğmek ve tehlikeli işlerde aklın gereğini yapmakla, yani yapılması iyi ve sabredilmesi övülmüş olan tehlikeli işlerde geri durmamakla ortaya çıkar. Adalet ise, nefsin bir fazileti olup, diğer üç faziletin birarada bulunmasıyla ortaya çıkar. Adalet fazileti insana öyle bir nitelik kazandırır ki, bununla o, önce kendi nefsine karşı insaflı olmaya, sonra da başkasına insaf ettiği ölçüde ondan insaf beklemeye meyleder."*

Bu ilkenin siyasî düzlemdeki anlamı son derece açık. Acaba şirket yönetimi bakımından nasıl yorumlanabilir? Townsend''e kulak verelim gene: "Liderlerin sapabileceği yanlış yollardan biri, itibarı sadece kendine yontmaktır. Oysa adaletli olmalı, hiçbir zaman itibar talebinde bulunmamalıdır. Tecrübem o ki, başkalarının güvenini, sadakat ve enerjilerini çabucak celbedenler, itibarı ilgili işi gerçekten yapmış olana aktaranlardır. Liderin itibara ihtiyacı yoktur; o zaten en itibarlı noktadadır." Emir Timur (Timurlenk), çocuklarına şöyle vasiyet etmişti: "Milletin derdine derman olmak görevinizdir. Zayıfları koruyun, yoksulları zenginlerin zulmüne terketmeyin. Adalet ve istiklal ilkeleri rehberiniz olsun. Uzun ömürlü saltanat istiyorsanız, kılıcınızı çok iyi düşünerek çekin; çektikten sonra da ustalıkla kullanın."

Lider, kılıç kullanan değil, adalet ve istiklal ilkelerini rehber edinendir!

(*) İbn Miskeveyh: Ahlâkı Olgunlaştırma, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 1983, s. 25.