Liderliğin yolu gönülden geçer

Hz. Ali''nin (ra), Mısır''a vali olarak atadığı Malik b. Haris''e gönderdiği emirnâme, Müslüman bir devlet adamında bulunması gereken vasıfların mükemmel bir özetidir. Mehmet Akif tarafından Türkçeleştirilen bu mektubun günümüz siyaset ve ekonomi kurmayları için önemi, hiç şüphesiz, çok büyük. Mektubun bir bölümünü günümüz yöneticileri için yorumlamaya çalışalım.

1. Allah''tan kork, Kitabında emrettiği farzlara uy. El, dil ve kalbinle Cenab-ı Hakk''a hizmet eyle. Nefsine hâkim ol. P. Selznick, kişisel liderlikle kurumsal liderlik arasında önemli bir ayırıma dikkat çekiyor: Kişisel liderliğin görevi rutin işleri görmek ve kişilerarası ilişkileri kolaylaştırmak iken, daha ziyade büyük örgütlerin yüksek kademelerinde görülen kurumsal liderliğin rolü esas olarak "inanç ve değer sistemleri geliştirip muhafaza etmektir."* Kurumsal lider, meseleleri örgüt için uzun-vadeli içerimleri bakımından ele alır; başlıca işlevi örgüt politikasını tanımlamak, bu politikayı gerçekleştirecek olan yapıyı kurmak ve yapıyı ayakta tutacak değerleri yaşatmaktır. Değer sisteminin muhafazası, liderin bütün yönetilen tabakalar için "emsal kişilik" haline gelmesiyle mümkündür. Örgütün ideolojisi ve değer sistemi liderde en iyi temsilini bulmalı ki, aşağıya doğru pürüzsüz paylaşılsın ve gönülden benimsensin.

2. Halkın takdiri, Hakk''ın takdirini yansıtır. Senin şimdi kendinden önceki yöneticiler için söylediklerini, yarın halk senin için söyleyecek. Biriktireceğin en güzel azık hayra yönelik işlerin olsun. İki işletme uzmanı, Behling ile McFillen, karizmatik liderliğin dokuz şarta bağlı olduğunu tesbit etmektedirler; bunların altısı liderde, üçü de takipçilerde bulunmalıdır. (a) Liderde bulunması gereken ilk vasıf empatidir: Takipçilerin ihtiyaçlarına ihtimam göstermek, istek ve korkularıyla ilgilenmek. [Şirketten devlete geçtiğimizde, burada takipçi veya işgören yerine sadece memurları değil, yerine göre bütün ahaliyi koyabiliriz.] (b) Misyonun dramatikleştirilmesi: Maksadın etkileyici, duygusal dille ve eylemler aracılığıyla ifadesi. (c) Özgüveni yansıtmak: Kendine güven ve emniyet hissiyle hareket etmek. (d) Kendi imajını büyütmek: Kişisel yetkinliği hususunda iyi izlenim uyandırmak, zafer kazanmaya yatkın olduğunu hissettirmek. (e) Takipçilerini kendilerinin yetkinlik ve kabiliyetlerine inandırmak; büyük işler başarabilecekleri duygusunu vermek. (f) Takipçilere başarıya ulaşma yolunda fırsat vermek, sorumluluğu delege etmek ve takipçilerin önündeki engelleri kaldırmak. Takipçiler ise, başarılı kurumsal liderlik için aşağıdaki üç şartı yerine getiriyor olmalıdır: (a) Huşu: Liderin kabiliyetlerine aklın ötesinde inanç beslemek. (b) İlham: Takipçiler, örgüt misyonunun manevî ve ahlâkî amaçları hususunda ikna olmalıdır. (c) Yetkilenme: Takipçiler, engelleri aşabileceklerine ve büyük işler başarabileceklerine inanmalıdırlar. Ancak böyle ortamlarda iyi işler başarılır ve liderler hayırla anılırlar.

Warren Bennis, büyük lider şu üç şeye sahip olmalı diyor: Güçlü bir inançlar kümesi. Kendini adamış bir takipçiler topluluğu. Konumunu, hedeflerine geniş destek sağlayacak biçimde kullanabilme yeteneği. Robert Townsend ise, önce karakter diyor. Sonra? Tecrübe, zekâ, enerji. Güçlü inançlar bunların eseridir.** Söylenenlerin hepsi önemli. Fakat, elinin altındakileri Allah''ın emaneti olarak görmeyen ve onların takdirini önemsemeyen kimseler, bu vasıfların bir kısmına sahip olsalar bile, takipçilerin/halkın gönlünde taht kuramazlar. Liderlik yolu, gönüllerden geçer.

(*) Selznick''ten aktaran Philip Sadler: Leadership, London: Kogan Page, 1997, s. 23.

(**) Warren Bennis + Robert Townsend: Reinventing Leadership, London: Piatkus, 1996, s. 4.