Liderlik, güç ve otorite

Hazreti Ali''nin Mısır valisine altıncı öğüdü şuydu: İşlerinde orta yolu, adalet itibariyle en yaygın tarzı ve halkın çoğunluğunun rızasını en çok kazanacak olanı tercih et. Toplumun hoşnutsuzluğu karşısında kişilerin rızası hükümsüzdür; kişilerin kızgınlığıysa toplumun rızası içinde kaynayıp gider. Yakın çevrene üşüşen ekabire değil, halkın görüşüne değer ver. Samimiyet ve meylin çoğunluğa yönelsin; onların refahına dikkat et! Thomas Cronin der ki: Lider, güç ile otorite arasındaki farka her zaman duyarlı olmalıdır. Güç, insanlara bir takım şeyleri yaptırma hususunda kullanılan kaba kuvvettir; otorite ise aşağıdakilerin meşru olarak kabul ettikleri kuvvettir. Liderlik, katılım ve kabulü içeren bir süreçtir. Defterdar Sarı Mehmet Paşa, halktan tahhammül güçlerinin üzerinde vergi toplanmasını "evin temelinden toprak alıp yüzeyine sarfetmeye" benzetmektedir. Sultanın çevresindeki insanlar günübirlik sıkıntıların halli için uygun görseler bile, hükümdar temeli zaafa uğratacak aşırı davranışlara karşı halkı korumalıdır. Defterdar devem ediyor: "Sultan Süleyman Han Hazretleri bir gün yüce meclislerinde en yakınlarına inciler saçar gibi hitab ederek, âlemin velinimeti kimdir, diye buyurduklarında, hepsi bir ağızdan Sultanımız hazretleridir deyince, insaf sahibi padişah bu sözü kabul etmeyip, velinimet filhakika reayadır; onlar ziraat ve çiftçilik işlerinde huzur ve rahatı kendilerine haram ederek iktisab ettikleri nimetlerle bizi doyururlar, diye buyurmuştur."

Ebu''n-Necîb Sühreverdî, Farisî hükümdar ile filozof arasında şöyle bir muhavereyi nakleder:

- Devlet başkanları, büyüklüğü nasıl elde edebilir?

* İnsanların kendisine itaat ve bağlılığı ile.

- İnsanlar hükümdara nasıl itaat eder?

* İleri gelenlere sevgi ve dostluk göstermek, halka da adaletli davranmakla yönetim altındaki insanların itaatı sağlanır.

- Devlet başkanının kuvvet ve otoritesi ne ile gerçekleşir?

* Vezirler ve onların yardımcıları ile. Vezir ve yardımcılarının durumu ne kadar düzgün ve iyi olursa, memleketin durumu da o kadar güzel ve düzenli olur. Bunların durumu ne derece bozuk olursa, memleketin durumu da o derece bozuk olur.

7. Halkın ayıplarını araştıranlarını yanına yaklaştırma. Ayıpların sana gizli kalanlarını sakın eşeleme. Haberdar olduklarını düzelt. Haberdar olmadıkların hakkındaki hükmü Allah verir. Sen halkın ayıplarını ört ki, Allah da senin ayıplarını örtsün. Kişi, başkalarıyla değil, kendisiyle uğraşmalıdır. Her adımda kendi muhasebesini yapmalı, halkın ve Hakkın huzuruna açık alınla çıkmalıdır. Osmanlı ahlâkçılarından Eşrefoğlu Abdullah bunun misalini şöyle getiriyor: "Ey aziz kardeş, kişi bu dâr-ı dünyada ameline mukayyed olmayup eyusin, yenlüsin bilmemek ve kenduyi teftiş etmemenin misali şuna benzer kim, bir bezirgân bir vilayete vardı, bir nice bağlı yükler satın aldı. Onları başka bir vilayete dahi iletti. İbrişim yüküdür deyü sattı. Sonra hoş pazar hanında bezirgânlar ve hâceler ortasında yahut padişah huzurunda ol yükü açtı. Görse kim yükte eğrilmiş yaban ipi ve aba ve kepenek çıkageldi. Ol vakit ol bezirgân nice melûl olur ve nice hacil olur; ancilayindir ol kişinin misâli kim dünyada iken nefsinin amellerini eyüsine, yenlüsine mukayyed olmaz."

8. Kin düğümlerini çöz; seni intikama sürükleyecek ipleri kes. Açıklık kazanmamış işleri anlamamış görün, gammazların sözüne inanma. Danışma meclisine cimri, korkak ve harisleri sokma. Danışmanların en kötüsü, senden önce şerli kimselerle işbirliği yapmış ve onların suçlarına ortak olmuş kimselerdir. Bunları kesinlikle yanına yaklaştırma; onlar cânilerin yardımcıları, zâlimlerin dostlarıdır. Danışmanların cömert, cesur ve ihtirassız; kötülerle düşüp kalkmamış insanlar olmalı. Sana acı gerçekleri gizlemeden söylemeli; yanlış işlerde seni desteklememelidirler. Sırdaşların sâdık ve kanaatkâr olmalı; seni yerli yersiz övmemelidir. Sakın iyilerle kötüleri bir tutma. Böyle yaparsan iyileri soğutur, kötülere cesaret vermiş olursun.

Danışmanlık meselesi mühim. Pazar günü devam edelim.