Özsermayeli Girişimci

Geçen hafta size Konya Ticaret Odası tarafından hazırlanan Orta Anadolu girişimcileri raporundan söz etmiştim. Araştırmanın en ilginç tesbitlerinden biri şu: Konya, Kayseri, Sivas ve Tokatlı girişimcilerin yüzde 77''si özkaynakları dışında fon kullanmıyor! Konya''da bu oran daha yüksek (%82). Girişimcilerin yüzde 45''i, banka kredisini "haram" olduğu gerekçesiyle kullanmadığını belirtiyor. Yine Konya''da bu oran çok yüksek (%68).

Peki, dış kaynak kullanmayan girişimcilerimiz geçici nakit sıkıntılarını nasıl atlatıyorlar? İşletmelerin yüzde 40''a yakını böyle bir sıkıntılarının olmadığını söylerken, yüzde 36''sı hatır senedi kullanıyor, yüzde 12''si ise satıcı kredisi. İşletmelerin büyük kısmı (%85) teşvik kredilerinden faydalanmıyor. Hülasa, Anadolu girişimcisi kendi yağıyla kavruluyor; faize büyük ölçüde bulaşmadığı gibi, gerçekte faiz olmayan bir takım teşvik kredilerine bile "faiz şüphesi" yüzünden yaklaşmıyor.

Bu tesbitleri kaydederken, gözüm gazetelere kayıyor. İstanbul Sanayi Odası''nın "İlk 500 Şirket" anketi de sonuçlanmış. Orta Anadolu''dan pek az şirketin yer aldığı bu devler liginin 1998 yılına ait kârlarının yüzde 88''i faiz gelirlerinden oluşuyor. Üretimden kazançları sadece %12. Büyük ölçüde dış kaynakla çalışan bu şirketler, üretim yapmak yerine, devlete fon pompalayan birer tefeci haline gelmişler. Konya Ticaret Odası''nın araştırması, Türkiye''nin geleceğinin nerede yattığını açık seçik gösteriyor.

Anadolu girişimcisinin özsermaye tutkusunun arkasında manevî bir değerler manzumesi yatmaktadır. Bir de "ortaklık" kurabilme yeteneği. Şirket zaten ortaklık demektir. Fakat büyük şehirlerdeki şirketlerin çoğu, borsada hisse senetleri alınıp satılmakta olduğu halde, gerçek anlamda ortaklık değildirler. Çoğuna bir aile veya aileler grubu hakimdir. Kayseri dışındaki üç ilde (Konya, Sivas ve Tokat), girişimcilerin dörtte üçü ortaklık şeklinde büyümeyi tercih etmektedirler. Kayseri''de ise çoğunluk şahıs veya aile şirketleri şeklindedir.

Girişimcilerimizin yenilikçi olmaya yatkın oldukları göze çarpıyor. İşletmelerin yüzde 42''si ürettikleri malın kendi buluşları olduğunu belirtmektedir. İlk 500 şirket içinde bu oranın yüzde 5''i geçtiğini sanmıyorum. İstanbul Sanayi Odası, 2000 yılından itibaren üyelerinden teknolojik seviyeleri ve üretimlerinin ne ölçüde ithalata bağımlı olduğu hususunda bilgi alıp toplumu aydınlatsa, ülkeye büyük bir hizmet yapmış olur. Asıl o zaman Anadolu girişimcisinin marifeti ve istikbal bakımından önemi anlaşılmış olur.

Girişimcilerin yüzde 87''si mevcut işlerini büyütmekten yana. Sadece yüzde 13''ü bulunduğu noktadan memnun. Büyütme yöntemine verilen cevap ise farklı: İşletmelerin yüzde 45''i ortaklık yoluyla, yüzde 42''si ise tek başına büyümeyi hedefliyor. Ortaklık isteyenlerin oranı Konya''da yüzde 53, Kayseri''de yüzde 36. Tek başına yürümeye meyyal olanların oranı Konya''da yüzde 33, Kayseri''de yüzde 53. Bu iki şehir iktisat tarihçisi ve sosyologlar için birer araştırma hazinesi. Romancıları ise henüz ufukta gözükmüyor.