Senayici

Yıllar önce, tanıdığım Kayserili bir aile, şartları son derece müsait bir lise öğretmeniyle evlenmesine izin vermedikleri kızlarını bir tamirci çırağıyla nişanladıklarında çok şaşırmıştım. Sebebini sorduğumda, akrabalarından biri şu cevabı verdi: "Çünkü o senayici olacak!"

O gün bu gün, sadece Kayseri''de değil, bütün orta Anadolu''da senayiciler çoğaldı. O kadar ki, dervişler şehri Konya, Kayseri''yi bile solladı. Bu hareketliliğin romanı henüz yazılmış değil; ama romanlara da ışık tutacak bilimsel çalışmalar birer ikişer ortaya çıkıyor. İki değerli bilim adamı, Adem Esen ve Kemalettin Çonkar, Konya Ticaret Odası''nın katkılarıyla bize gerçekten önemli bir çalışma sunuyorlar.* Konya ve Kayseri''nin yanısıra, Sivas ve Tokat illerini de içeren çalışmanın temel bulgularını özetleyip kısaca yorumlayalım.

1. Girişimcilerimizin çoğu orta yaş grubuna girmektedir. Otuz-elli yaşları arasındakilerin tüm girişimcilere oranı üçte ikiye yaklaşmaktadır. Yirmi-otuz yaş grubu %21, elli-altmış yaş grubu ise %10''luk paya sahiptir. Girişimcilerin yaklaşık yarısı şehir merkezinde, fakat yüzde 28 gibi yüksek bir oranı da köyde doğmuştur. İlçe ve kasabalarda doğanların oranı daha düşüktür.

2. Girişimcilerin %30''unun baba mesleği tüccar-esnaf, %24''ünün çiftçi, %14''ünün işçi, yüzde 13''ünün memur ve %12''sinin sanayicidir. Öyle anlaşılıyor ki, tüccar zümre senayiciliğe el atmadıkça iyi kazanamayacağını hesap ediyor, buna karşılık senayiciler ya az çocuk yapıyor veya çocukları başka meslekleri seçiyorlar. Çiftçi, işçi ve memur çocuklarının gözleri de muntazaman senayiciliğe açılıyor olmalı!

3. Girişimcilerin yüzde ellisi 4-6 çocuklu ailelerde yetişiyor! Bu bulgu şaşırtıcı gözükse de, normal. Sıkıntı çekmeyenler, uzun soluklu arayışlar içine girmezler. Muhtemelen ailedeki en okumuş veya hareketli kardeş başı çekmekte, diğerleri de çoğunlukla ona omuz vermektedirler. Tabiî, güngörmüş babanın kanatları altında!

4. Girişimcilerin üçte ikisi şehrin tanınmış ailelerinden, üçte biri de tanınmamışlarından geliyor. "Türkler ticarete kem gözle bakar!" diyenlere ithaf ederim.

5. Girişimcilerin yüzde 94''ü evli ve neredeyse tamamı tek eşlidir. Çok eşlilerin oranı Sivas''ta %4, Kayseri''de %3, Konya''da ise %1.5''tur. Evlilerin %72''si 1-3 çocuk, %24''ü ise 4-6 çocuk sahibidir. Çok çocukluların oranı Konya''da diğer illere göre daha fazladır.

6. Girişimcilerin %65''i kendi evinde, %20''si kirada, %15''i baba evinde oturmaktadır. Ayrıca, başta Kayserililer olmak üzere, girişimcilerin %60''a yakını yeni bir ev yaptırmak istemektedir. Keza, girişimcilerimizin yarıya yakın bir kısmının (%46) yazlık veya bağ evi bulunmaktadır. (Bu erken aşamada, serveti sermayeye dönüştürmek gerekirken, sermayeyi servete dönüştürme yönelişinin bu kadar ileri olması affedilir bir kusur değildir. 1944 yılında Ülker Gıda''yı kuran Sabri Ülker''in, şirket sermayesini azaltmamak için tam 18 yıl kirada oturduğunu hatırlatayım!)

7. Girişimcilerimiz çoğunlukla eğitimlidir. Yüksek okul mezunları genelde %35, Sivas''ta ise %54''lük bir oran teşkil etmektedir. Ancak, girişimcilerin %84''ü yabancı dil bilmemektedir. Yüzde 92''si gazete okuyan girişimciler, genellikle ekonomi haberlerine ilgi duymaktadırlar (%59). Bununla beraber, girişimcilerin sadece %6''sı medyayı tam güvenilir bulmaktadır.

Devam edeceğiz.

(*) Doç. Dr. Adem Esen ve Doç. Dr. Kemalettin Çonkar: Orta Anadolu Girişimcilerinin Sosyo-Ekonomik Özellikleri, İşletmecilik Anlayışları ve Beklentileri, Konya: Konya Ticaret Odası, 1999. Kitabı ücretsiz edinmek isteyenler için tel: 332. 353 4850, fax: 332. 353 05 46.