Yönetici kafadar ve yürekli olmalı

Farabi, erdemli şehrin yöneticisinde aşağıdaki vasıfların olması gerektiğini söylüyordu. Aynı nitelikleri çağımızın şirket yöneticilerinde ete kemiğe büründüremezsek işimiz zor.

1. Yönetici doğru olmalı, doğruları sevmeli, yalandan ve yalancılardan nefret etmelidir.

Çağdaş yönetim düşünürlerinin sıraladıkları liderlik vasıflarından ilk üç tanesinden biri mutlaka dürüstlüktür. Lider, ilkeleri olan, ilkelerinden menfaati için vazgeçmeyen ve davranışlarına doğruluğu egemen kılan kişidir. Doğru olmayanın dostu olmaz; dostu olmayansa yol alamaz. Aşık Paşa, dost (kafadar) edinemeyen yiğitler için asırlar önce şöyle diyordu:

Çün kafadar olmasa pes neyleye

Dört yanını kendi nice bekleye?

2. Ulu olmalı ve ululuğu sevmelidir ki utandırıcı şeylere düşmesin ve tabiatıyla hep yüksek şeyleri arasın ve gümüşle altın gibi şeylere ve diğer dünyalıklara göz koymasın.

Soyluluk, duyarlılık, ruh yüceliği. Bunlar her zaman aranan, ama pek az bulunan sıfatlar. Sarı Mehmet Paşa vezir-i azamdan başlayarak, bütün yöneticiler "gerek hizmette gerek övmede ne ederlerse doğru ve gönülden edeler; bozgunculuk ve hoşa gitmek için yapmayalar" diyordu. Hizmeti bir yana koyup mal mülk edinme sevdasına kapılmayalar. Kınalızâde, yüksek idareci ve askerlerin ticaret işlerine bulaşmasını düzen bozucu olarak niteliyordu:

"Kisra Hürmüz''ün bazı vezirleri, başka beldelerden çok kıymetli taşlar ve cevherler geldiğini, şayet hükümdar adına bunlar satın alınırsa daha çok para ile satılabileceğini arz ettiler. Hükümdar''ın cevabı şu oldu: Cenab-ı Hak bize saltanat ve hükümdarlık nasib etti. Halkımıza da ticaretle uğraşmak ve bu yoldan rızık temin etmek nimetini verdi. Eğer biz ticaretle meşgul olursak, hükümdarlığı ve devlet idaresini kim yerine getirir? Ticaretle meşgul olanlar ne ile uğraşırlar?"

3. Mutedil mizacda olmalı ki kendisinden adalet istendiği zaman şiddet göstermesin, aksilik etmesin. İstibdat ve kötülüğe çağrıldığı zaman şedid ve aksi olsun.

Ilımlı mizacın iş ve siyaset hayatında nice kapıları açtığını tecrübe eden herkes bilir. Sarı Mehmet Paşa der ki: Öfkeli ve kötü huylu olmak çirkin işlerdendir. Öfke imanı bozar. "Güzel huy dinin yarısıdır."

Kimseye buğz u adavet etme

Terk-i asayişi adet etme

Gazab ü hiddet ü kin gösterme

Kimseye cin-i cebin gösterme

Hüsn-i hal ile geçin herkes ile

Hoşdil ol herkes ü nakes ile

Olmasun kimse yüzünden derhem

Hulkunun bendesi olsun âlem.

4. Büyük bir azim ve irade sahibi olmalı ki zorunlu gördüğü şeyleri gerçekleştirme hususunda cesaret göstersin, korkak veya yumuşak olmasın.

Aşık Paşa alplığın ilk şartı şecaat ve yürek sahibi olmaktır diyordu:

Kişi alp olmaklığa alet gerek

Evveli şol kim ola muhkem yürek

Yürekliliğin temel liderlik şartı olduğunu belirtmeyen hiçbir çağdaş yönetim bilgini yok. Biz gene klasik bir örnekle yetinelim:

Osman Gazi Karacahisar''ı fethettikten sonra, halk toplanıp "Cuma namazı kılalım ve bir kadı isteyelim" dediler. Dursun Fakı meseleyi Bey''in kayınatası Ede Balı''ya açtı. Osman Gazi araya girip, "Size ne lazımsa onu yapın!" dedi. Dursun Fakı eyitti:

Hânım! Selçuklu Sultanından izin gerektir! Osman Gazi azminde sebat etti:

Bu şehri ben kendi kılıcımla aldım. Bunda sultanın ne dahli var ki ondan izin alayım? Ona sultanlık veren Allah, bana da gaza ile hanlık verdi. Eğer minneti şu sancak ise, ben kendim dahi sancak kaldırıp küffarla uğraştım. Eğer o, ben Selçuk Hanedanındanım derse, ben de Gök Alp oğluyum derim. Eğer bu ülkeye ben onlardan önce geldim derse, Süleyman Şah dedem de ondan önce geldi.

Halk razı oldu. Kadılığı ve hatipliği Dursun Fakı''ya verdi. Cuma hutbesi ilkönce Karaca Hisar''da okundu. Bayram namazını da orda kıldılar.