Yöneticiliğin püf noktası

Yöneticiliğin "püf noktasını" yani "en ince, en önemli yerini" bilen var mı? Olsa da olmasa da, dünyada her yıl bu iddiayı taşıyan yüzlerce (belki binlerce) kitap yayınlanıyor. Bunların yazarlarının en talihlileri "New York Times Bestselling Author" listesine girenlerdir her halde. Neden mi? Püf noktasını yakalayıp yakalamadıklarını bilemem ama kitaplarının satış rakamları milyonun altında kalmıyor!

Tom Rath bu yazarlardan biri. Özellikle Gallup''un anket ve testlerinden yararlanarak hazırladığı kitaplar tiraj rekoru kırıyor. 2007''de yayımlanan "StrengthsFinder 2.0" kısa ve net bir mesaj veriyor: Eğitim anlayışımızı değiştirmedikçe, eğitimli bir topluma ulaşamayız.

Rath''e göre, mevcut eğitim/öğretim programları bize "başka biri olma" hususunda yardım etmeye çalışıyor. Eğer hesabımız zayıfsa, bu zaafı nasıl gidereceğimizi öğreniriz. Hızlı konuşamıyorsak, o eksikliğimizi nasıl giderebileceğimize bakıyoruz. Eğitim sistemimiz, her yurttaşın kafasına daha çocuk yaştayken şu iddiayı sokuyor: "Gereği kadar çaba gösterirseniz, istediğiniz her şey olabilirsiniz."

Oysa, başka biri olmaya çalışmak marifet değil. Rath diyor ki: Beşerî gelişmenin anahtarı, her ne iseniz, olan halinizi geliştirmektir. Olmak istediğiniz her hangi bir şey olamazsınız; olduğunuzun daha ilerisinde bir şey olabilirsiniz. "Gücünüz = Yeteneğiniz çarpı Yatırımınız." Yatırımınızın çoğunu zayıf yanlarınıza değil, kuvvetli yanlarınızı daha da kuvvetlendirmeye yapmalısınız. İşletmeler de yönetici ve elemanlarının zaaflarını gidermeye çalışmak yerine, asıl marifetleri her ne ise, onu anlayıp geliştirmeye ve o ana yetenekle irtibatlı görevler vermeye gayret etmelidirler.

Şimdi bu satırları okurken, Denizlili şair ve avukat (bu üçü bir arada nasıl olur, o ayrı bir mesele!) Mehmet Ali Bey şunu sormaz mı: "Hocam geçen yazıda bize birkaç hafta İbn Mukaffa derslerine devam edeceğiz dedin. Biz harıl harıl adamın kitaplarını ararken, sen Boğaz''dan daldın New York''tan çıktın. Ne iş?"

Derim ki: İş bu Tom Rath ve benzerleri İbn Mukaffa ve benzerlerinin eline su dökemez, deseydim, kimseyi inandıramazdım. Oysa şimdikilerin milyonlarca yönetici üzerinde yaptıkları anket ve testlerden çıkardıkları sonuçları ortaya koyduktan sonra dönüp İranlı bilgenin 13 asır evvel söylediklerine baktığımızda, hiç de yeni ve farklı şeyler söylemediklerini görürüz. (Tabii bunları söylerken, İbn Mukaffa''nın Sasanî geleneğinin etkisiyle yöneticileri adeta kutsadığını ve bunun saf İslamî anlayışla bağdaşmadığı gerçeğini de unutmayalım.)

Geçen yazıda İbn Mukaffa''dan şunları aktarmıştım: "Sultanın işleri çoktur. Bir kişide övgün niteliklerin toplanması ise pek azdır. Sultan yardım alacağı kişilerin işe yatkınlığını, her kişideki düşünceyi, yetkinlik ve kusurlarını iyi bilmelidir. Böylelikle onun hem kendi bilgisiyle, hem de güven duyacaklarının bilgisiyle ilgili gönül yatkınlığı gerçekleşince, her işe bu iş için gerekli düşünce, otorite ve güvenirliğe sahip, kusurları ise bu işe zarar vermeyen kişileri getirir. Bir kişiyi, sahip olduğu mürüvvetin etkili olmayacağı bir işe yöneltmekten kaçınır."

Yönetici ne yapmalıymış? 1. İşe alacağı elemanın yatkınlık, yetkinlik ve kusurlarını iyi tespit etmeliymiş. 2. Her işe, kusursuz insanları değil (böyleleri yoktur çünkü!), kusurları o işe zarar vermeyecek insanları yerleştirmeliymiş. 3. Kabiliyetli adamlarını, kabiliyetlerinin etkili olmayacağı görevlere getirmemeliymiş.

Bir anı ile noktalayalım. Bu satırları okuduğunda kendisini çok iyi tanıyacak olan bir arkadaşımız, neredeyse süper bir "satış elemanı" idi. Kariyerinin sanırım 11. yılında "satış müdürü" olarak görevlendirildi. Böyle bir terfiyi çoktan hak etmişti. Fakat yeni görevinde süper başarısız oldu. Yorumu şu olmuştu: "Meğer satış müdürlüğü mal satmak değil; malı satacak olan satış elemanlarını idare etmek ve onları geliştirmek imiş!"

Biz yine İbn Mukaffa ile sözümüzü bağlayalım ve asıl söylenecekleri bir sonraki yazıya bıraktığımızı tüm Denizlili, hukukçu ve şair dostlarımıza bildirmiş olalım: "En düzgün davranış, başkalarını kendine kıyaslamandır. Akıllı kişinin iki aynası olmalıdır: Birinde kendi kötülüklerini görür, onlardan vazgeçer ve elden geldiğince onları düzeltir. Öteki aynada ise başkalarının iyiliklerine bakar, onlarla kendini donatır ve elden geldiğince benimser."

Mehmet Ali''ye not: Tom Rath''ler buna benchmarking derler!