Hafızasız toplum

Rahmetli Fethi Gemuhluoğlu "Oku emri var ama yazma emri yok" derdi. Bu yüzden olmalı, bizim insanımız yazmayı pek sevmez. Anadolu insanının kültürü, kuşaktan kuşağa yazıdan daha çok sözle aktarılmış.

Sevgili Ahmet Kekeç''in "Hatıra Yazma Vakfı" yazısı geniş bir çevrede büyük bir kabul gördü. İlahiyat Fakültesi''nde Prof. Dr. İsmail Lütfi Çakan "Vakfı ne zaman kuruyorsunuz?" diye sordu.

Cumhuriyet döneminde Anadolu insanının hem yazılı, hem de sözlü kaynaklarla bağı büyük ölçüde koptu. Alfabenin değişmesiyle yazılı kaynaklar okunamaz hale geldi. Dergahların kapatılmasıyla da sözlü kaynaklar bütünüyle kurudu.

Türk toplumu hafızasını yitirmiş bir insan gibi, geçmişini hatırlamıyor. Anadolu insanını üç kıtaya taşıyan kültür, Cumhuriyet döneminde geçmişte benzeri görülmedik bir biçimde yoksullaştı. Geçmişi bugüne taşımadan, geleceğe yön vermek mümkün değil.

Geleceğe yön verecek kaynakların başında geçmişin kültür, ekonomi, yönetim ve sanatında etkili olmuş öncülerinin başarılarıyla birlikte başarısızlıklarını anlatan çalışmalar gelir.

Sözgelimi İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi''ne bütün bir ömrünü vermiş Prof. Dr. Sabahattin Zaim''in hatıraları, her kesime ışık tutabilecek bir zenginliktir. Bu zenginliğin günışığına çıkabilmesi, gönüllü bir kuruluş öncülüğünde ciddi bir ekip çalışması gerektiriyor.

Erdem Bayazıt "Elli Yılın Öyküsü" adı altında, şahit olduğu, içinde yer aldığı ve öncülüğünü yaptığı sosyal, siyasal ve kültürel eylemleri bütün detaylarıyla yazmayı planlıyor. Kendisine değişik yönlerden yardımcı olabilecek bir kuruluşun olması, onun çalışmasını hızlandırabilir.

Rasim Özdenören''in başladığı, yarısına yakın kısmını da tamamladığı bir Cahit Zarifoğlu portresi var. Bu portrenin arka planında, Büyük Doğu, Diriliş, Edebiyat ve Mavera gibi kültür ve sanat dergilerinin kurucu ve yazarlarının düşünce, sanat ve eylem dünyaları da yer alıyor. Böylesine zengin bir ilişkiler yumağını tanımadan geçmişi anlamak ve geleceğe güvenle bakmak pek kolay olmaz.

Tek tek kişilerin geçmişi gibi, toplumların geçmişi de bir hatıralar ağıdır. Bu bağlamda hatıralar bütün bilim ve sanat dallarının ana hammaddesini oluşturur. Sözkonusu hammaddeyi herkesin yararlanabileceği bir kaynak haline getirmeden, her alanda kendini gösteren yoksullaşmanın önüne geçilemez.

Ayrıca biraz günlük, biraz deneme karışımı hatıraları okumanın tadına doyum olmaz. Çünkü onlar, insanları ve olayları, fildişi kuleden değil, hayatın içinden bakarak ele alırlar.

Hatıralar bir toplumun misyonunu belirleyen ortak hafızasıdır.

Not: "Bir Medeniyet Savaşcısı" isimli yazımda bir paragraf eksik çıkmış. Düzeltiyor ve okuyuculardan özür diliyorum. Karakoç Samuel Huntington''dan çok daha önce "Yitik Cennet" isimli kitabında ayrıntılı olarak anlattığı medeniyetler savaşını gündeme getirdi. O bütün kitap ve yazılarında Roma ve Medine medeniyetlerinin ulusal ve uluslararası düzeyde nasıl hesaplaştıklarını ele alarak tartışır.