Zamanın hem içinde hem dışında olmak

Dünyayı yaşanır ve anlamlı kılmada bilim ve teknolojinin görevi, tabiatı denetim altına almak ve doğal kaynakların tüketimini yıldan yıla belirli bir oranda artırmak değildir. Ancak Batı dünyası, Aydınlanma döneminden bu yana, kültürel ve ekonomik bütün gücünü, bedeli ne olursa olsun, insanlığın ortak doğal kaynaklarını, yağmalama yolunda harcamıştır. İnsanlığın bilgi ve bilgelik birikimiyle, dünya bir savaş alanına dönüştürülmüştür.

F. Kafka''nın nitelendirmesiyle, her türlü üretkenliğin “en büyük” ve “en temel” unsuru “zaman”, tüketim kültürüyle dört bir tarafından kuşatılmıştır. Durmadan yeni boyutlar kazanan tüketim kültürünün elinde, yalnız zaman değil, insan da tutsaktır. Tüketimde sınırları ortadan kaldırmak, kimseyi daha erdemli kılmadığı gibi, daha mutlu yapmaya da yetmiyor. Dünyanın doğal kaynakları, savaşlarla paylaşılıyor.

Ekonomik, siyasal ve kültürel boyutlarıyla hayatı anlamlı ve yaşanır kılmak için, zamana verilen değer, aslında insana verilen değerdir. Tükenen insan mı, yoksa zaman mı, kimsenin sorulmadan üzerinde düşünmediği temel sorulardan biridir. Zamandan daha çok insan tükenmektedir. Çünkü sınırlı olan zaman değil, insandır. Bu yüzden Tanpınar''ın ünlü şiirinde vurguladığı gibi, “insan zamanın ne içindedir, ne dışında” ya da “hem dışındadır, hem içinde”.

Bir gün gelip giderken, insanların da ömürlerinden bir gün daha azalır. Hayatın kesin ve değişmez gerçeği, herkesin gün ve gün son gününe doğru ilerlemesidir. Bunun için, zaman, insana verilmiş, en büyük ve en önemli kaynaktır. Zamanın ve hayatın geri dönüşü yoktur. Zamanı değerlendirmede başarılı olamayanlar, hayatın zenginleştirilmesine katkıda bulunamazlar.

Sanayi toplumunun simgesi buhar makinasından daha çok çalar saattir. Sanayi toplumunun her gün pazara bir yenisi çıkan ürünlerinin tüketilmesinin zamanı yoktur. Tüketim toplumunda insanların değerleri, ürettiklerinden önce tükettikleriyle ölçülür. Her insan sahip olduğu arabalar ve evlerle değer kazanır. Kimsenin ne olduğuna bakılmaz, sahip olduklarına bakılır. Kimse, sahip olduklarından daha az değerli olamaz.

Tüketim toplumlarında hiç kimse, ülkelerinin en yoksulu gibi yaşamaya özendirilmez. Tam tersine en zenginler gibi yaşamaya özenmeyenler, toplumun bütün kesimleri tarafından kınanırlar. Çünkü tüketimde yarış, ekonomik refahın en büyük dinamiği olarak kabul edilir. Bunun için, zamanı değerlendirmede ve dünyayı yaşanır ve anlamlı kılmada, büyük bir başarısızlığa uğranılmıştır.

Dünyanın “parçalanmaz akışında”, zamanın hem içinden, hem dışından, hayatın anlamını sorgulamayanlar, hayatı yaşanır kılamazlar.

Zaman dünyaya, hayat insana aynadır.

Hayata giden gizli yol zamandadır.

Zaman hayatın madenidir.

Zaman “sonsuzluk şarkısı”dır.