Dünyanın en güzel kadını ve Sezer

İnsan Hakları Komisyonu''nun, MHP''li, FP''li, DYP''li üç üyesi, başörtüsü meselesini çözmek için Çankaya''nın kapısını çaldılar. Cumhurbaşkanı Necdet Sezer''in bu heyete "laiklik dersi"(!) verdiği gazetelere yansıdı. Sezer, Anayasa Mahkemesi''nin kararlarını hatırlatarak, "kamu binalarında başörtüsü yasaktır. Ve laik cumhuriyetin korunmasına ilişkin kurallar kesindir; değiştirilemez" demiş.

Laiklik anlayışı

Doğrusu Necdet Sezer''den böyle bir tepki bekliyordum. Sezer, bir kanun adamı; yasalara saygılı. Ama hukukun üstünlüğü ilkesini tam olarak benimsediği söylenemez. O, her meseleye mevcut kanunlar açısından bakmaya alışmış. Birey-devlet ilişkilerinde, devleti koruma eğilimini taşıyor; potansiyel suçlu kavramı veyahut "iç düşman" ona yabancı değil. Zaten Refah Partisi davasında, kapatma istikametinde oy kullandı; ayrıca, Yüksek Öğretim Kanunu''na ilâve edilen, dinî inancı gereği kız talebelerin başını örtmesini serbest bırakan 16''ncı maddenin de, "Laik bir ülkede dinî referanslı kanun çıkarılamaz" gerekçesiyle iptaline iştirak etti.

Dünyadaki laiklik tarifine oldukça yabancı; belki de Türkiye''nin farklı şartları olduğu gerekçesini, o da benimsiyor.

Fransızca''da bir tâbir var: "La plus belle femme du monde ne peut donner ce qu''elle a" (Dünyanın en güzel kadını, sahip olduğundan fazlasını veremez.)

Cumhurbaşkanı Necdet Sezer de, kendi ölçü ve değerlerinden fazlasını bu topluma kazandıramaz. Meselâ, laiklik ilkesini, din ve vicdan özgürlüğü olarak yorumlayan bir Clinton olamaz.

Ek 16''ncı madde

10 Aralık 1988''de Yüksek Öğretim Kanunu''na 16''ncı madde ilâve edildi: "Yüksek öğretim kurumlarında, dershane, laboratuvar, klinik, poliklinik ve koridorlarında çağdaş kıyafet ve görünümde bulunmak zorunludur. Dinî inanç sebebiyle boyun ve saçların örtü veya türbanla kapatılması serbesttir."

Anayasa Mahkemesi, dinî inanç sebebiyle örtü kullanma serbestisini, "laik bir ülkede dinî referansla kanun çıkarılamaz" gerekçesiyle iptal etti.

Bu iptal kararının altında Necdet Sezer''in imzası var. Tek karşı oy yazısı üye Mehmet Çınarlı''ya ait.

Çınarlı''nın muhalefeti

Çınarlı''nın muhalefet şerhinden birkaç cümleyi Necdet Sezer''in dikkatine sunuyorum:

"Din ve vicdan hürriyetinin gereği olarak boyun ve saçların örtü veya türbanla kapatılmasının, dinin devlet işlerine karıştırılmasıyla bir ilgisi yoktur. Giyim - kuşam, devlet işi değil, fert işidir. Başörtüsü kullanmayı serbest bırakan kanun hükmüyle, devletin temel nizamının din kurallarına dayandırıldığı ileri sürülemez. Başın örtülmesi veya açılması, devletin temel düzeniyle değil, kişinin zevki ve inancıyla ilgilidir. Serbestlik, Anayasa''nın laiklik ilkesini ihlâl etmez."

Ek 17''nci madde

7.3.1989 tarihini taşıyan bu iptal kararından sonra ne oldu?

Bu defa da Meclis, Yüksek Öğretim Kanunu''na 17''nci maddeyi ilâve etti.

"Yürürlükteki kanunlara aykırı olmamak kaydı ile yüksek öğretim kurumlarında kılık kıyafet serbesttir."

Ek 16''ncı maddenin iptali için Cumhurbaşkanı Evren Anayasa Mahkemesi''ne başvurmuştu. Bu defa itiraz SHP ve lideri Erdal İnönü''den geldi.

Anayasa Mahkemesi, ek 17''yi iptal etmedi ama, başvuruyu red gerekçesinde bir yorum yaptı: "Yüksek öğretim kurumlarında dinî inanç sebebiyle boyun ve saçların örtü veya türbanla kapatılması, Anayasa''nın laiklik ilkesine aykırıdır. Bu durumda kıyafet serbestisi, dinî inanç sebebiyle boyun ve saçların örtüyle kapatılmasını; dinî nitelikli kıyafeti kapsamaz."

Anayasa Mahkemesi''nin ek 17''yi iptal etmeyerek, bir yorumla başörtüsünü yasaklamaya çalışması, tartışmaların günümüze kadar gelmesine sebeb oldu. Çünkü, Anayasa Mahkemesi, Anayasa''nın 153''üncü maddesine aykırı olarak "kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis etmiş" oldu.

(Anayasa madde 153: "Anayasa Mahkemesi, bir kanun veya kanun hükmündeki kararnamenin tamamını veya bir hükmünü iptal ederken, kanun koyucu gibi hareketle, yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm ihdas edemez")

Haşim Kılıç''ın gerekçesi

Anayasa Mahkemesi''nin ek 17''nci maddeyi yürürlükte bırakan kararına (red kararına) üye Haşim Kılıç farklı bir gerekçe yazdı.

Cumhurbaşkanı Necdet Sezer''in aydınlanabilmesi için, o gerekçeden de bazı cümleleri sütunumda yayınlıyorum: "Daha önceki iptal kararını doğuran sebeb, kılık ve kıyafetin ne şekilde olacağı değil, buna imkân veren yasal düzenlemenin hukukî sakatlığıdır. İptal kararını, belirtilen kıyafeti yasaklayan bir düzenleme olarak yorumlamak, Anayasa Mahkemesi''ni, kanun koyucu gibi hareketle yeni bir uygulamaya yol açacak biçimde hüküm tesis eden bir kurum haline getirir ki, bu da 153''üncü maddeye aykırıdır. Yasa koyucu, yüksek öğretim kurumlarında kılık kıyafetle ilgili yaşanan karmaşaya ve yöneticilerin bu konudaki keyfi yorumlarına son vermek için yeni bir yasaya ihtiyaç duymuştur. Daha önce verilen iptal kararındaki hukukî sakatlık, Anayasa''ya aykırılık giderilmiştir. Anayasa Mahkemesi''nin kararlarının bağlayıcılığını savunan 153''üncü madde, aynı konuda, anayasal aykırılığı giderilmiş yeni bir yasal düzenlemenin yapılmasına engel değildir. Böyle bir düzenlemenin, Anayasa Mahkemesi kararlarını etkisiz hale getirdiği söylenemez; bilâkis, iptal kararında belirtilen hukukî aykırılıklar giderilerek bir düzenleme gerçekleştirilmiştir."

Haşim Kılıç, YÖK yönetimini de uyarıyordu: "Nasıl ki, yasa koyucu, bir konuda düzenleme yaparken anayasal kurallara bağlı ise, idarelerin de bu kurallara öncelikle uyması gerekir. Meselâ, Anayasa''nın 24''üncü maddesinde teminat altına alınmış ve dinî inanç hürriyetinin bir uzantısı sonucu kıyafetini düzenleyen bir kimsenin, bu özgürlüğünü yok edecek tasarruflarda bulunmak ''temel hakların yönetmeliklerle düzenlenmesi'' gibi açık bir hukuk hatasına sebebiyet verir. Bir özgürlüğün -çeşitli kaygılarla özüne dokunarak- peşinen kullanılmaz hale getirilmesi, ''Demokratik toplum gereklerine aykırı'' bir düzenlemedir."

Sezer''in karşı oyu

Aralarında Necdet Sezer''in de bulunduğu bazı üyelerin, daha önceki iptal kararını etkisiz kıldığı gerekçesiyle, ek 17''nin de iptalini istedikleri Anayasa Mahkemesi''nin çoğunluk kararında yer alıyordu.

Meselâ üye Mustafa Şahin, "Yorumlu red kararlarının bağlayıcılığı tartışmalı olduğu için, çoğu kere uygulanmadığını" belirtiyordu. Necdet Sezer, Selçuk Tüzün ve Güven Dinçer, yüksek öğretim kurumlarında kılık kıyafeti tümüyle serbest bırakan ek 17''nci maddenin, dinî inanç gereği giyilebilecek her türlü kıyafeti, türban ve başörtüsünü serbest bırakmayı amaçladığını, dolayısıyla iptal edilmesi gerektiğini muhalefet şerhlerine yazmışlardır.

Demek ek 17''nci madde iptal edilmediğine göre, başörtüsü üniversitelerde serbesttir. Sezer''in karşı oy yazısı bizi bu sonuca ulaştırıyor.

Sezer, yolsuzlukların takipçisi; kanunlara saygılı bir insan; mütevazı bir hayatı var. Bunlarla yetinip ondan daha fazlasını beklememeliyiz.

Dedik ya, dünyanın en güzel kadını sahip olduğundan fazlasını veremez.