Uzlaşma fiyaskosu

Tahkimde, muhalefetin değil, iktidarın dediği oldu. Muhalefet iki nokta üzerinde duruyordu:

1) Anayasa''nın 125''inci maddesi değiştirilirken, tahkim hakkı, sadece yabancılık unsuru taşıyan sermayeye verilsin.

2) Anayasa''nın 155''inci maddesindeki, kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz sözleşmelerinde, Danıştay''ın ön incelemesi devam etsin. Sözleşmelerde, kamu yararına aykırı hükümler mevcutsa, Danıştay''ın kararı bağlayıcı olsun.

Oysa, iktidar ve muhalefetin üzerinde anlaştığı metin aynen şöyle:

"Kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde, bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir. Milletlerarası tahkime, ancak yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklar için gidilebilir."

Bu metne göre, yerli sermayenin, idare ile imzaladığı imtiyaz sözleşmelerine yerli tahkim yolu açılıyor.

155''inci madde değişikliği ile de, Danıştay''ın ön incelemesi kalkıyor. Sadece iki ay içinde "görüş bildirir" deniliyor.

İmtiyaz sözleşmelerinde, idari yargıdan vazgeçilmesinin sebebi, yabancı sermayeyi ve ileri teknolojiyi ülkemize getirebilmek, milletlerarası ticari rekabetten yararlanmaktır.

Nitekim Türk İdare Hukuku için ilham kaynağı olan Fransa''da, sadece yabancılar için tahkim imkânı mevcut. Fransız Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu''na, 1986''da yapılan bir değişiklikle, aşağıdaki fıkra eklenmiştir:

"Milli menfaatin gerektirdiği hizmetlerin gerçekleşmesi için, yabancı şirketlerle birlikte yaptıkları sözleşmelerde, devlet, kamu idareleri ve kamu müesseseleri, tahkim şartını koyabilir."

Fazilet Partisi ve Doğru Yol Partisi, tahkimle ilgili değişiklik görüşülürken, Anayasa Komisyonu''nda, madde metnine "yabancılık unsurunu" ilâve etmişlerdi. Bazı DSP ve MHP''li üyelerin katılımıyla, hakeme müracaat imkânını yabancı unsurlu kamu hizmetiyle sınırlayan önerge, kabul edilmişti. Ama daha sonra, Anaplı Işın Çelebi, komisyona geldi, yeniden müzakere isteminde bulundu. DSP ve MHP''liler "ikna edilmek" suretiyle metin, hükûmetten geldiği biçimiyle benimsendi.

Yabancılık unsurunu gözardı eden hükûmet tasarısı şöyleydi:

"Kamu hizmetleriyle ilgili imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerinde, bunlardan doğan uyuşmazlıkların milli veya milletlerarası tahkim yoluyla çözülmesi öngörülebilir."

Muhalefetin teklifi ise yerli sermayeye tahkim yolunu kapatıyordu:

"İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır. Ancak, idarenin taraf olduğu, yabancı unsurlu kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda -tarafların anlaşmasına bağlı olarak- Türkiye''de veya yurt dışında tahkime gidilebilir."

Eğer, iktidar ve muhalefetin üzerinde anlaştıkları son uzlaşma metni, TBMM tarafından kabul edilirse, medya sermayesinin elektrik santralleri konusundaki zorlukları sona eriyor. Danıştay''ın denetimi kalkıyor. Sözleşmeden doğabilecek ihtilafları üç tane Türk hakem çözecek. Aynı şekilde, cep telefonları da imtiyaz sözleşmesi niteliğini taşımakta. Bu konuda da idari yargı devre dışı bırakılıyor.

Böylece amaç dışı bir düzenleme gerçekleşiyor.

Uluslarası Hukuk Profesörü Cemal Şanlı da, sadece yabancı unsurlu kamu imtiyaz sözleşmelerine tahkim imkânı verilmesini savunuyor. Şanlı''nın bu husustaki görüşleri şöyle:

"Çağdaş Uluslarası Sözleşmeler Hukuku''nda yabancı sermayenin rekabetinden istifade edebilmek için, mahalli yargının zorunlu yetkisinden vazgeçilebilmekte, tahkime izin verilmektedir. Çünkü günümüzde tahkim (sözleşmeden doğan ihtilâfların mahkeme yerine hakem tarafından çözülmesi) uluslarası ticaretin ayrılmaz bir parçasıdır ve uluslarası karakterli sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların yegâne çözüm yöntemidir. Tahkime izin verilmesi, tamamen uluslarası rekabetten yararlanma fikrine dayanmaktadır.

Genel olarak, yabancılık unsuru içeren sözleşmelerde, ya taraflardan biri veya birkaçı, yabancı devlet vatandaşı olmakta, veya yabancı ülkede ikamet etmekte veya Türk Hukuku''na göre kurulduğu için Türk şirketi olmakla beraber yabancı sermayeli olmakta veya sözleşme konusu iş uluslarası ihale konusu yapılmaktadır. Bu gibi sözleşmelerde, yabancı veya yabancı sermayeli müteşebbis bakımından, ileride sözleşmeden kaynaklanacak sorunları, mahalli yargı dışında, tarafsız bir yargı merciine götürme ihtiyacı vardır.

Yabancılık unsuru içeren kamu hizmeti imtiyaz sözleşmelerinde, tahkime izin verilmesi, milletlerası ticari ve ekonomik alandaki rekabetten yararlanma imkânını doğuracaktır. Böylece idare, yüksek maddi kaynak gerektiren projelerini uluslarası rekabetten faydalanarak daha ucuza mal edecektir."

İktidar ve muhalefetin uzlaşma metni, tahkimi amacından saptırmış, uluslarası rekabetten yararlanmak üzere getirilen hakem sistemi, cep telefonları ve elektrik santralleriyle, ilgili medya yatırımlarını Danıştay denetiminden kurtarma hedefine yönelmiştir.

Ayrıca Anayasa''nın 155''inci maddesi de, iktidarın istediği biçimde değiştirilmekte, Danıştay''ın ön incelemesi kaldırılırken, "görüş bildirir" gibi bağlayıcı olmayan bir ibare metne dahil edilmektedir.

Üstelik idare arzu ettiği takdirde Danıştay''dan görüş alacaktır.

Kazanan muhalefet değil iktidar ve medya sermayesi. Kaybeden Türk hukuk sistemi.