Denizin bitişi

Sayın Devlet Bahçeli ekonomide denizin bittiğini itiraf ediyor. 2000 yılı bütçe rakamlarını gördükten sonra söylenecek başka bir şey yok. Bu tanımlama bir İMF yetkilisinin Türkiye için ''hasta adam'' benzetmesi yapması ile aynı zamana denk düşüyor. İMF yetkilisinin benzetmesinin siyasi bir içerikten ziyade ekonomik ağırlıklı olduğunu tahmin ediyoruz.

Evet, gerçekten deniz bitti. Çelişkilerle ve ütopik hedeflerle dolu 2000 yılı bütçe rakamlarına ulaşmanın imkansız olduğunu herkes biliyor. Sayın Devlet Bahçeli''de farkında.

Ekonomi bu noktaya bir günde gelmedi kuşkusuz. Örneğin, bütçenin üzerindeki faiz yükü bu hükümet göreve geldiğinde vergi gelirlerinin % 68''i düzeyindeydi. 2000 yılında vergi gelirlerini aşacaktır. 1997 yılında rakamlar % 40 civarında idi.

Bugünkü sonuçlar herkesin gözü önünde bu hale geldi. Adım, adım. Gizlisi saklısı olmadan. Yazıldı, çizildi. Hükümetin sıcak para politikasının çıkar yol olmadığı, bu yolun sonunun hüsranla biteceği anlatıldı. Son üç hükümet bildiğini okudu. Yanlış yaptılar. Kamu finansman açığının geçici olarak finansmanı için çok pahalı bir yol seçildi. Şimdi bu pahalı yöntemin bedeli ödenecektir. Sayın Bahçeli''nin de dediği bundan farklı değil. Ancak, Hükümetin her hangi bir kanadının böyle bir eleştiri için hakkı olup-olmadığı tartışmaya açıktır.

Deniz bitince ne olacak? Deniz bitince karaya oturacak gemi. Yani yüzemeyecek. Bu işin ne zaman olacağını sormayın. Hep beraber bekleyip göreceğiz.

Geçtiğimiz hafta sonunda başlayıp bu hafta devam eden bono faizlerindeki düşüş kafaları karıştırdı. Faizlerdeki düşüşe paralel olarak Borsa''da hızlı çıkışlar yaşandı. Faizlerin düşmesi ile birlikte borsada fiyatların patlama yapması doğaldır. Bonodan çıkan para hisse senedine yöneldi. Hisse senedi ve bono iki ayrı yatırım aracıdır. Birinin getirisinin düşmesi diğerine olan talebi azaltır.

Esas irdelenmesi gereken faizin neden düştüğüdür. Hükümetin İMF ile yapacağı stand-by görüşmeleri ve anlaşmanın yapılacağı hususundaki iyimser beklentiler, faizlerin düşmesindeki etkenler olarak gösteriliyor. İlk bakışta mantıklı bir açıklama gibi görünse de gerçeği yansıtmamaktadır.

Sıcak para politikası yüksek reel faiz üzerine oturtulur. Yüksek faiz politikanın kalbidir. Paranın dövize yönelmemesi için yüksek faiz kaçınılmazdır. Tek başına borsa parayı tutamaz ve kontrol edemez. Kontrollü yüksek reel faiz paranın dövize gidişini engeller. Sıcak para politikasında, paranın hangi nedenle olursa olsun bono ve tahvilden çıkması tehlike işaretidir. Bunun anlamı paranın ödenen faiz oranını yeterli bulmadığı anlamına gelir. Faizler şu anda % 80''ler düzeyine inmiş ve bu düzeyde belirli bir miktar para faizi terketmiştir. Faizler düşmeye devam ederse daha çok para faizi bırakır.

Faizden çıkan para borsaya yöneldi. Borsa parayı uzun süre tutamaz. Bugün borsanın değeri 1.3 dolar civarındadır. 1.5 doları aştığı taktirde borsada risk artar ve genel satışlarda patlama yaşanabilir. Borsadan dönen paranın hangi yatırım aracına yöneleceği anahtar sorudur. Faizleri yeteri kadar yüksek bulmaz ise döviz alternatifsiz yatırım aracı olacaktır. O zaman seyredin cümbüşü.

Yanlış anlaşılmasın. Yüksek reel faiz politikasının sürdürülmesi gerektiği gibi bir görüşüm yok. Sadece sıcak para politikasının kaçınılmaz çelişkisini ortaya koymaya çalışıyorum.

Hükümet tekrar faizi cazip hale getirmek isteyebilir. Bunun için başlangıçta gereğinden fazla yüksel reel faiz ödenmesi gerekebilir. O zamanda başa dönülmüş olur. Yani iki yıl öncesine.

Herkes ekonomideki gelişmeleri dikkatle takip etmelidir. Bana kalırsa likit kalın ve dövizde kalın.