Tahkimi asıl kimler istiyor?

Yabancı sermayenin Yap-İşlet-Devret çerçevesinde gerçekleştirdiği yatırımlarla ilgili hukuki bir ihtilaf çıktığında Danıştay tarafından çözülür. Yani iç hukuk hükümleri tatbik edilir.

Diyelim ki sözleşmenin herhangi bir hükmünün uygulanması noktasında idare ile yatırımcı arasında görüş ayrılığı söz konusu oldu. Taraflar anlaşamaz iseler meseleyi Danıştay çözüyor.

Talep şu: Böyle bir ihtilaf sözkonusu olduğunda Türk hukuku değil uluslarası hukuk kuralları uygulanacak ve ihtilaf Danıştay''da değil uluslar arası mahkemelerde görülecek. Bunun için de Anayasa''da bir dizi değişikliğin yapılması gerekiyor.

Kamuoyunun büyük çoğunluğu ve siyasi partilerin neredeyse tamamı değişiklikten yana gözüküyorlar. Düzenlemenin yapılması gerektiğini savunuyorlar. Ben farklı düşünüyorum.

Konunun egemenlik ya da hangi merciin daha sağlıklı karar vereceği boyutuyla ilgilenmiyorum. Bu tartışmalar subjektif tartışmalardır. Değerlendirmecinin sahip olduğu ideoloji, değişikliğin Türkiye''nin egemenlik haklarını ihlal edip-etmediği şeklindeki kanaatini de belirleyecektir. Danıştay''ın vereceği karar mı yoksa uluslar arası mahkemenin vereceği karar mı daha sağlıklıdır şeklindeki bir sorunun cevabı da her zaman doğruyu yansıtmaz.

Olayı menfaatler noktasında ele almak gerekir. Bu düzenleme kimin lehine kimin aleyhinedir? Analizi, tartışmanın odağında da enerji ihalelerinin olduğunu da unutmadan yapmak gerekir.

Türkiye''nin beklentisi yukarıda da belirttiğim gibi özellikle enerji alanında yabancı yatırımcı çekebilmektir. Garantisi var mı? Hayır. Yani tahkim yasası çıktığında Hükümet şu kadar milyar Dolarlık yatırım yapılacak gibi bir açıklama yapabilir mi? Yapamaz. Zira, yasa yürürlüğe girdiğinde uzun vadeli yabancı sermayede ciddi bir artış meydana gelmeyecektir.

Türkiye''ye 1980''li yıllardan itibaren yabancı sermaye yatırımı yapılmıştır. Halen yabancı sermayenin sahip olduğu yüzlerce fabrika vardır. Problemler iç hukuk tarafından çözülmektedir. Belki birileri yap-işlet-devret modelinin diğerlerinden farklı olduğunu söyleyebilir. Özelliği olduğunu iddia edebilir. Böyle bir düşünce temelsizdir. Mevcut yabancı sermaye vergi idaresi başta olmak üzere kamu ile ihtilafa girebilir. Çözüm yeri vergi ya da idare mahkemeleridir. Yabancı sermaye bugüne kadar bundan rahatsızlık duymamıştır.

Yabancı sermayenin bir ülkeye gelmesi için iki temel şart vardır. Makul bir kar oranı ile karın ve sermayenin transfer garantisi. Bunlar sağlandığında yabancı sermaye gelir.

Düzenlemenin perde arkasında basın destekli sermayeye verilen enerji dağıtım ihaleleri yatmaktadır. Tahkim yasasını yabancı sermaye değil bu gruplar istemektedir. Birkaç nedeni olabilir bunun. Sözleşme şartları aşırı derecede kaıya kavuşturulsun. Keynezien teoride olduğu gibi.

Ne alakası var demeyin. Hiçbir Türk firması uluslar arası tahkimin avantajlarından faydalanacak durumda değil. Önümüzdeki yıllarda da Türk şirketlerinin çok uluslu boyut kazanacağına dair bir işarette yok. Kısacası Türkiye''nin pasif konumuna itiraz ediyorum. Hep edilgen.

Bunlara egemenlihaklarının fiilen tek taraflı olarak devredilmesini de eklerseniz uluslar arası tahkimin savunulacak bir tarafı olmadığını anlarsınız.

En ilginç olanı, düzenlemenin sol milliyetçilerle sağ milliyetçilerin eliyle yapılmasıdır.