Derviş gerçekten Özal gibiyse, bu iyi birşey mi?

Kemal Derviş''le merhum Turgut Özal''ı özdeşleştirme, hatta kıyaslama çabalarının mantıki tutarsızlığı bir yana, siyasi bir anlamı bile var mı, belli değil.

Bu kıyaslama çabası birbirine zıt iki pozisyonda gerçekleşiyor.

Birincisi, Özal bir ekonomik değişim programına sahip olmasına rağmen, içerikli bir siyasi değişim programına sahip olmamasından dolayı, ekonomiyi siyasete önceleyen bir tutuma sahipti. Buna yanaşık düzen duranlar, Derviş dönemiyle beraber, ekonominin siyasetten boşanmış bir totalite olarak kurgulanacağını düşündükleri için, Özal ile Derviş kıyaslamasını işlevselleştiriyorlar.

Bunun tam zıddında duran pozisyon sahipleri ise, artık silikonlaşmış siyasi yapının, siyasi yollarla değiştirilmesini pek mümkün görmediklerinden, Derviş''in ekonomide yaratacağı yapısal değişikliklerin, siyasi alanın genişlemesinin kendiliğinden önünü açacağını ve demokrasinin etkinleşmesini getireceğini düşünerek kıyaslama kapısını açıyor.

İşin buraya kadar olanı mantıklı. Fakat, Özal ve Derviş kıyaslamasının ülkenin siyasal yapısının restorasyonuna olumlu katkı imasıyla yapılması sorunlu. Turgut Özal''ın, neredeyse bir "demokrasi tabusu" haline gelmesine rağmen, elinde içerikli bir siyasi model olmaksızın, sadece ekonomik liberalleşme ile demokratikleşmenin önünün açılabileceğini varsayan bir siyasi güzergah izlemesi yeterince analiz edilmemiştir. Bu nedenle, yıllar evvel, Özal''ın "dört eğilimi birleştirme" projesinin, "siyasallaşma" bakımından çok içerikli sonuçlar doğurmadığını ve "siyasetsizleşme" ile temas anlamında "tek eğilimin dört parçalı ifadesi"ne dönüştüğünü söylemiştim.

Bu dikkate alınmak kaydıyla, Özal''ın kullandığı enstrümanların, gerçekte değişimle ve demokratikleşmeyle teması, kendinden önceki yönetimlerin pek çoğuna göre olumlu anlamda kaydadeğerdir. Fakat, bu, Özal''ın tipik bir "yeni sağ" politikayla, ekonomik liberalleşmenin siyasi liberalleşmeyi getireceği varsayımından yola çıkarak, yani siyaseti ve siyasi model arayışlarını küçülterek, incelikli bir şekilde "siyasetsizleşme"nin kapısını araladığını gözden kaçırmayı getirmemelidir...

Bu nedenle Özal ile Derviş''in kıyaslanmasından elde edilecek sonuç, aradaki benzerliklerin çokluğuna bağlı olarak, Derviş lehine puanlar yazmaz. Çünkü 80-90''lı yılların dinamiği ile 2000''li yılların dinamiği arasındaki süreklilik düşüktür. Zaten, Özal''ın son dönemindeki arayışları, giderek bir siyasi model arayışının içinde olduğunu, ömrünün son günlerinde bunu içeren bir ikinci değişim programı üzerinde çalıştığını gösterirken, yapılanların o dönemin şartları ile sınırlı içinde görece yeterli düzenlemeler olduğunu işaret etmektedir. Oysa, bugün Derviş''in aynı tutumun "adresi" olması, dün görece yeterli olanın bugün yetersiz, hatta yanlış olacağını işaret eder.

Türkiye''nin problemi "siyasi model" problemidir. Eski siyasi aklın somutlaştığı mevcut modele, dinamik bir ekonomik program şırınga edilmesinin değiştirici gücü zayıf olacaktır. Bugün Derviş''e atfedilen demokratikleşme ve yapısal değişim misyonunun ağırlıklı bölümü, tipik yeni sağ politikaları işaret etmektedir; ekonomik değişimle siyasetin kuşatılmasından ibarettir. Dolayısıyla Derviş''le değişim ve siyasetin canlanması arasında kendiliğinden ve güçlü bağlar kurmak, normatif bir yaklaşım olabilir ancak, analitik değeri zayıftır.

Özal''ın uyguladığı ve çıkış noktasında yarattığı hareketlilikle yenilenmenin önünü açan, ama ömrünün son dönemlerinde, "siyasetsizleşmeyi" nasıl kışkırttığı görünürleşen model, o dönem için görece bir yeterliliğe sahipken, bugün aynı model üzerinden Derviş''e misyon yüklenmesi "siyasi anakronizm"dir.

"Siyasi model" tartışması yapılmadan ekonomik yenilenme ile siyasetin alanının genişleyeceğini ve değişimle temas edileceğini düşünmek, otoriter arayışlarla zıt kutuplarda dursa da aynı çizgide hizalanan bir tutumdur. Çünkü siyaseti hafife almaktadır. Türkiye''nin temel sorununun, ülkede siyaset nam ve hesabına hiçbir odak kalmamış olması olduğunu ıskalamaktadır.

Siyaset ıskalandığı için de, Gazi Erçel''in kriz öncesi parasını dolara çevirmesi ya da Çağlar''ın yakalanması gibi noktasal gelişmeler, yeni bir dönemin kilometre taşları zannedilmektedir. Oysa ortada siyaset ve siyasi model olmadan yolsuzlukların ortaya çıkması bile, tablonun bütününün görüldüğü anlamına gelmez. Bürokratlar arası iç güç savaşının ya da iş dünyasındaki kudret ruletinin "yapısal değişim" zannedilmesi gibi bir illüzyondur yaşanan.

Siyaseti ve siyasi modeli tartışmadan, değişim ve demokrasi tartışması yapmak, tam zıddında duranla aynı çizgide hizalanmaktır... Dolayısıyla, Derviş, gerçekten Özal gibiyse, bu, bugünün dünyasında ne kadar siyasi anlam ifade eder bir daha bakmak gerekir.