Kendine rağmen büyümek

Ne kurumlarının performansı, ne ürettiklerinin dünya pazarlarındaki yeri, ne de siyasal açıdan dünyaya örnek olabilecek bir gelişme göstermesi değil Türkiye''yi "kuşatma"dan çıkaracak olan. Kendine rağmen bir yerlere yürüyor Türkiye. O sıkça dillendirilen "jeopolitik", bu sefer bir sığınmanın ve tembelliğin mazereti değil, kabuğunu kırmanın gerekçesi olacak. Her zaman emek ürünü olamayan övünmelerin ve yanlış yapılanlar karşısında olayları karambole getirmenin meşrulaştırıcısı olarak öne sürülen "jeopolitik durum," nesne olmaktan çıkıyor ve özne olarak dünyadaki siyasal nazımlığın bölgesel motoru olmaya ilerliyor. Böylece Türkiye''nin köhnemiş siyasal aklı görünürde şikayetçi olduğu, gerçekte ise pek de memnun olduğu "kuşatma"nın kendine rağmen ve kendi sözde taleplerinin çok ötesinde boyutlarda aşılması ile karşı karşıya geliyor şimdi.

Clinton''un Georgetown Üniversitesi''nde yaptığı konuşma, Berlin Duvarı''nın çöküşünün 10. yılında, Türkiye''nin ertelenen ve görmezden gelinen yerinin ne''liğine dair çarpıcı teklifler öne sürse de aslında nasıl''lığına dair artık tartışma götürmeyen gerçekleri içermektedir. Bunlar kaba bir bakışla Türkiye''yi ABD çıkarlarına uygun hale getirme olarak takdim edilebilir ya da büyük bir gücün arzusu olarak karşı konulmaz dayatmalar olarak kabul edilebilir. Bu her iki bakış da yanlıştır. Olayı kağıt üzerinde değerlendirme kolaycılığına düşmek ve bunların Clinton''un dilinden ifade edilmesini öne çıkararak basit bir şekilde gölgelemeye çalışmaktır. Oysa kendinin nasıl bir rol icra edeceğine bir türlü karar veremese de Türkiye''nin değerlendirildiği o konuşmada söylenenler ne bir yorum ve ne de bir strateji değildir, çıplak gerçeklerdir.

Dünya sahnesindeki "siyasal nazımlık," gücü ve boyutlarıyla olduğu kadar yöntemleriyle de yenidir. Düşük yoğunluklu ifadesi "Pax Americana" olan "Amerikan İmparatorluğu"nun egemenlik tekelini bir yerde pekiştiren bir yerde ise "paylaştıran" yeni bir durum var dünyada. Amerikan İmparatorluğu''nu dünya üzerinde bugüne kadar varolmuş imparatorluklardan ayıran en temel özellik, kadim imparatorlukların "böl ve yönet" politikasına karşılık, yeni imparatorluğun "entegre et ve yönet" politikası ile olgunluk dönemine girmesidir. Bu nedenle çoğu komplo teorisinde yer aldığı gibi ABD''nin ne AB''yi destabilize etmek ne de Uzakdoğu''nun ekonomik etkinliğini küçültmek gibi kes(k)in bir politikası yoktur. Atlantik''i Pasifik''e eklemlemek, ABD ile AB ve Uzakdoğu arasında "sorunsuz" mal ve hizmet dolaşımını sağlayacak sağlam bağlantılar kurmak, yeni/genç imparatorluğun motoru olduğu siyasal nazımlığın beka enstrümanıdır. Sadece "patent hakları" düzeyinde bile olaya bakılsa, böyle bir "entegrasyon"un gerçekleşmesi ekonomik ivme açısından hayati öneme sahiptir. ABD''nin dünyadaki kimi "kriz bölgeleri"ne hemen müdahale ederken, diğerlerine daha az ilgi göstermesi, insan hakları hassasiyetinden çok, mal ve hizmet dolaşımı açısından önemli bölgelerin "temiz" tutulmasına öncelik vermesindendir. Bu o derece ileri noktaya varıyor ki, ulus-devlet''lerin omurgasını oluşturan milli orduların eğitim-öğretim müfredatlarının NATO bünyesinde tek-tipleştirilmesi gündeme alınıyor.

Dünyadaki güç odakları bu durumu durdurmaya çalışmıyorlar. Çünkü bu durum ABD güç tekelinin ilk elde pekişmesi gibi gözüküyorsa da aslında "paylaşıma açılması" anlamına geliyor. Bu yeni siyasal nizam ya da entegrasyon süreci üzerindeki mutabakat her ülke tarafından ilan ediliyor ve her ülke bunu kendi çıkarları açısından işlevselleştirmeye çalışıyor. Türkiye açısından "sorun" bu şemaya jeopolitik gereği zorlanırken, "siyaseten" direnmesidir. Adı üstünde "entegrasyon;" Türkiye gibi ağırlıklı bir ülkeyi boşta bırakarak başarılı olamaz. O zaman Türkiye kendisi kalarak kabuğunu kırmanın ve değişmenin yolunu bulmalıdır. Bugün hükümetin ve hükümeti doğuran sürecin şahsında temellenen içe kapanmacı yerli değer üretimi sözde bir kendisi kalma çabası gibi gözükse de aslında Türkiye''yi strateji zayiatı durumuna getirmeye hazır siyasal yoksunlukları besliyor. Öte yandan küreselleşme adına körü körüne entegrasyona dahil olma çabası ise tarihin çöplüğüne aday olmaktan farksız. Kendisi kalarak dışa cesaretle açılabilecek bir siyasal değer üretimini, müslüman demokrat refleksleri hırpalamak bugünkünden daha pahalı maliyetleri koyacak gözüküyor gelecekte Türkiye''nin önüne. Bugün "kendine rağmen büyümek"ten başka yol bırakılmayan bu ülke "kendisi olarak büyüme"nin yollarını gelecek tasavvurunun önsözüne koymaya mecbur artık.