Yaşam kalitesinden çalarak siyasal istikrar sağlamak...

Birleşmiş Milletler tarafından her yıl yayımlanan ''İnsani Gelişme Raporu''nda ülkelerin değerlendirilmesini sağlayan ''İnsani Gelişme Endeksi''ne bakmak, özgürlüklerin görünmez ellerle nasıl baskı altına alındığını görmek için çarpıcı bir yaklaşım sunuyor. İnsani Gelişme Endeksi birçok veriyi ''milli gelirler''in değerlendirilmesi ile birlikte gösteriyor. Gelirin yanısıra, sağlık ve eğitim gibi yaşam standartlarını da bu göstergelerde izlemek mümkün. Gelirle birlikte diğer alanlardaki başarılar endeks rakamlarına yansımaktadır. Endeks''in ruhu, sadece ''gelir''in ''gelişmişlik düzeyi''ni ifade etmeye yetmeyeceği üzerine kuruludur. Bu bakımdan Türkiye''nin gelirinin, kendisinden az daha potansiyele sahip ülkelerden neden daha az olduğu sorusundan çok daha önemli bir soru ortaya çıkmaktadır. Gelir düzeyi Türkiye''den daha düşük ülkeler yaşam kalitesi bakımından nasıl Türkiye''den daha ileri noktalara ulaşmışlardır? Türkiye daha çok geliri olmasına rağmen, geliri daha düşük ülkelere göre neden daha kalitesiz bir yaşam üretmektedir? Bu sorular bizi dolaysız bir biçimde elindeki parayı yaşam kalitesine çeviremeyen bir siyasal yapıya götürmektedir. Toplum üretmektedir ama toplumun ürettiklerini yaşam kalitesinin alt-yapısını oluşturmaya dönüştürmesi gereken kamu otoritesi başarısız olduğundan, gelir düzeyi ile yaşam kalitesi arasına hatırı sayılır bir mesafe girmektedir.

Demokratik rejimde sistem sorunu bir yaşam kalitesi sorunudur. Demokratik tutum sadece bir ahlak ve siyaset sorunu olarak ele alınmaz, aynı zamanda bir yaşam kalitesi, gelir düzeyi ile gelişmişlik düzeyi arasında doğrudan bir bağ kurma sorunu olarak da ele alınır. Demokrasi tarihinin her safhasında da insanlar daha çok demokrasinin daha iyi bir yaşam anlamına geldiğini bilmişler ve sistemi buna göre işletmeye çalışmışlardır. Gelişmiş demokrasilerde sistemin karşılaştığı her tıkanıklık, bu nedenle, demokrasiyi askıya alarak değil daha çok demokrasi talep ederek çözümlenir. ''Siyasal istikrar'' ile ''demokrasi'' arasında bir zıtlık kurulmaz. Siyasal istikrarı sağlamak adına demokrasinin zedelenmesine müsaade edilmez. Tam tersine siyasal istikrarı sağlamak için sisteme daha çok demokrasi pompalanır. Sistemin tıkandığı noktada demokrasinin askıya alınmasına elitlerden önce sıradan vatandaşlar itiraz ederler. Çünkü siyasal alanın küçültülmesi ve demokrasinin zedelenmesi, sıradan vatandaşların ürettiği gelirin yaşam kalitesine dönüşmemesi anlamına gelir. Para, sistemin labirentlerinde kaybolur, yaşam kalitesi düşer. Ülkeye ait paranın çok olması da tek başına önemli değildir. Çünkü ''İnsani Gelişme Endeksi''nin gösterdiği gibi daha çok geliri olan ülkeler daha az geliri olanlara göre yaşam kalitesinde daha geri noktalara düşebilmektedir. Sorun ''para''yı ''yaşam kalitesi''ne dönüştürebilecek siyasal sistem sorunudur.

Siyaseti baskı altına alarak demokrasiyi zedeleyen rejimler paralarının değerini koruyamadıkları gibi eldeki paranın yaşam kalitesine dönüşmesini de sağlayamamaktadırlar. İşçilere ve memurlara verilmeyen paralar, hortumlanarak batırılan iki üç banka ile birlikte oligarşik yapılara akmaktadır. Çeşitli sanal tehditlere karşı rejimi korumak adına demokrasiye verilen zararlar, rejimin vatandaşlarına vadettiği yaşam kalitesini her geçen gün düşürmektedir. Bu makro gerçeği görmeden mikro çerçeve reform gerçekleştirmek devletin hatalarını yaşam kalitesinden çalarak telafi etmek demektir. Demirel emeklilik yaşını üç kez aşağı çekerken, amaçlarının, devleti biraz hafifletmek ve gençlere yeni iş imkanları açmak olduğunu söylüyor. Teknik olarak bu düzenlemeye iyi ya da kötü denilemez. Çünkü bunun vereceği sonuçlar diğer faktörler tarafından belirlenir. Nitekim diğer faktörlerin iyi hesaplanamamasından dolayı bu düzenleme tam bir çöküşle karşılaşmıştır. Demokratik bir denetim mekanizmasından yoksun siyasal sistem, SSK fonlarını yatırımları teşvik adı altında bahşiş gibi dağıtıp, 25 milyar dolara yakın bir zararı inşa etmeyi başarınca, zararın telafisi için emeklilik yaşının bu sefer yine yaşam kalitesinden çalacak şekilde yükseltilmesi formülü bulundu. Bugün IMF''den 2 milyar dolar sıcak para geleceği dedikodusuyla sevinç çığlıkları atan bir ''piyasa''da hangi tedbirin yapısal reform anlamına geldiğini bilemeyen ekonomi yönetimi yükü işçilerin ve memurların sırtına yıkarak soluk almaya çalışıyor.

Eğer yaşam kalitesinin yükseltilmesi yönünde çalışan bir siyasi sistem olsaydı ortada emeklilik yaşının yükseltilmesine gerek kalmayabilirdi, kalsa bile bu gelişmişlik düzeyi içinde bu derece vahim algılara yol açmazdı. Fakat siyasal sistem yönetme konusundaki beceriksizliğini yaşam kalitesini eksilterek kapatma yolunda hareket etmektedir. Bunların ''siyasal istikrar''ı temsil ettiği söylenen bir hükümet döneminde yapılması da ''İnsani Gelişme Endeksi''nde Türkiye''nin neden bu koordinatlara oturduğunu açıklaması bakımından anlamlıdır. Demokrasiyi korumak adına siyasal alanın daraltıldığı, siyasal istikrarı kurmak için demokrasinin küçültüldüğü bir aşamada sistemin işleyebilmesi için gelecek sene yaşam kalitesinin daha da düşmesi anlamına gelecek tedbirlerin alınması anlamlıdır. Hükümeti destekleyenler yapılanların ''yapısal reform'' olduğunu söyleyerek enflasyonun düşmesinin yolunun bu olduğunu söylüyorlar. 1980''den beri reel ücretler düşmesine rağmen enflasyonun düşmemesi bu tezi boşa çıkarmaktadır. Bir an için bunu doğru saysak bile reformlar ''para''nın hacmini artırmak ile ilgilidir. Bunun yaşam kalitesinin yükselmesi anlamına geleceği garanti değildir. Hükümetin tedbirleri gelir düzeyini artırsa bile ortada demokratik bir siyasal yapı ve gelir düzeyini yaşam kalitesine, gelişmişlik düzeyine çevirecek bir siyasal vizyon yoksa, elde edilen başarı anlamsız bir başarıdır. Otoriter kalkınma modellerini hatırlatmaktadır. Demokratik bir sistemde hükümetin sıradan vatandaşa karşı başarılı olması gibi bir abra-kadabra ortaya çıkmaktadır. Demokrasi tarihi siyasal istikrarın yaşam kalitesini artırması tarihidir. Yaşam kalitesinden çalarak siyasal istikrarın kurucusu olmanın adı zaten bellidir.