zirvedeki üç kalem

necib fazıl kısakürek, birçoklarının sandığı gibi sadece güçlü bir şair değil, kanaatimce, türkçenin gelmiş geçmiş ustaları arasında zirveye çıkmış üçbeş kaleminden birisidir.. genel olarak dilini, ve özellikle nesrini kastediyorum.. cumhuriyet devrinin entellektüel ve fikir dilini peyami safa ile birlikte en üst seviyeye ulaştırmış ikinci adamdır.. üçüncü adam ise, türkçeyi kültür diliyle popüler dil karması akıcı bir üslub içinde temsil eden refik halid karay''dır..

bu sıralamayı bir kalite sırası olarak değil üç adamı birlikte saymak için yaptığımın bilinmesini isterim...

peyami safa''nın derin ve geniş bir kültürü vardır.. felsefeyi, sosyolojiyi, tarihi, batı düşüncesini genişliğine, derinliğine iyi bilirdi.. ölünceye kadar batıdaki fikir cereyanlarını takibetmiştir.. kurduğu cümleler keskin, açık, net ve oldukça kısadır..

necib fazıl''ın dili ise daha girift, daha komplike ve daha uzun cümlelerle kurulmuştur.. necib fazıl, türkçeye yeni ifade tarzları getirmiştir.. anlaşılması zor ve fakat yapısı sağlam cümleler kurmuştur.. çok değişik cümle çeşitleri icadetmiştir.. mücerret (soyut) fikirleri rahat ifade edebilen oldukça uzun bileşik cümleler yapmıştır..

ve bu üç adamın kaleminden çıkan hiçbir söz, hiçbir kelâm alelâde olmamıştır.. mânâsıyle, mantığı ve hâle tam uyan fikriyatıyle, tamamiyle mükemmel ve edebi cümleler, cümle parçaları olarak yazılmışlardır..

*

sevgili okuyucularıma, bu üç adamın anlatım ve ifade şekillerinden gelişigüzel seçilmiş pasajlar göstermek istiyorum..

evvelâ kısakürek''ten alınmış bir örnek:

1950''li yılların ilk senelerinde merhum başvekil adnan menderes hakkında, tevfik ileri''ye söylediklerini anlatan şu parçayı alıyorum.. (benim gözümde menderes; sh: 230)

“Bu böyle devam edemez! Kendisiyle, karşılıklı yakıcı, yolucu, paralayıcı bir nefis muhasebesine oturup, dâvâmızı ve onun bu dâvâ önünde mevkiini tayin etmedikçe akıntıya karşı var gücümüzle kürek çekmekten ve nihayet becere becere yerinde saymayı başarmaktan öteye geçemeyiz.. ve eğer muradı, bir tabancanın aynı zamanda duvara çivi çakmaya yarayacağı gibi, bizi öz kudret ve kıymetimiz dışında sadece küçük menfaatlerine mahsus, yedek bir âlet diye kullanmaksa, bilmelidir ki, biz bu kombinezona gelemeyiz! adnan bey bizi istediği yola çekemez; bu muhaldir.. fakat biz onu kendi yolumuza çekmek dâvâsındayiz ki, bu da mümkün veya imkansız olabilir.. o takdirde de komedya burada biter..

zavallı tevfik ileri, allahtan ona gani gani rahmet dileyerek belirteyim ki, hem ikiz ve yapışık kardeşi gibi adnan beyden kopamıyor hem de olanca hüvviyetiyle havası içinde yaşadığı dâvâmızı herhangi bir ta''vize dâvet etmeksizin, bir ayağından bir atın ve öbür ayağından başka bir atın iki zıt istikamete çektiği bir insan olarak paralanırcasına ızdırap duyuyordu..”

menderes hakkında 231. sayfada yazdıkları ise şöyledir:

muamma

“adnan bey bir muammadır ve onu, ruhunun asli vâhidine irca edici bir tahlil bugünedek semtine bile kimsenin uğrayamadığı bâkir bir saha olmak mahiyetini muhafaza etmiştir..

o, içindeki her (tez)in (anti tez)ini aynı zamanda ve aynı kuvvette yaşatan ve havaya göre birinden birine yol veren gayet girift görünüşlü, mekanizması ele geçince son derece basit, ruhî mânada bir merkeziyet noksanıdır.. onun ruhunu teşrih masasına oturtan görür ki, nâdide bir saat makinesine benzeyen bu ruhun çarkları arasında sabit bir âhenk, merkezî fikre bağlı bir vahdet, bir iş insicamı yoktur.. onda her âlet teker teker hârikulâde çalışmakta, fakat birbirini tutmamakta, bazen birleşir gibi olmakta, sonra yine ayrılmakta; saatin saniye ibresi gayet dakik işlerken saati gösteren akrep bir sürü atlamalar ve gerilemeler kaydetmektedir..”

*

görülüyor ki kısakürek; türkçeyi, düşüncenin çeşitli çarklarını ve kıvrımlarını mükemmel beyanedecek bir maharetle kullanabilmektedir..

onun daha mücerred, daha felsefi ve daha muğlak fikirleri ifade eden cümlelerinden örnekler göstermeyi başka bir yazıya talik edebiliriz...

ayrıca peyami safa''dan ve refik halid karay''dan alacağımız metinleri de sureti mahsusada analiz edeceğimizi şimdiden belirtmekte bir sakınca değil, bir isabet bulunsa gerektir...

bu adamların sözleri, duyguları, fikirleri cezbedicidir, cazibelidir; üzerinde durmaya düşünmeye ve duygulanmaya değer parçalardır...

türkçenin son hududuna varan bu ediblerin yazılarını, eserlerini yeni nesillere devamlı okutmakta sayısız faydalar vardır..

mâlumdur ki dil herşeydir, düşüncedir, bilgidir, mantıktır, asalet ve de fazilettir..