Cemaat devleti!

Ramazan Bayramı"nın dış gündemi, -sadece Müslüman değil- insan özellikleri de taşıyabilen her canlıyı derinden sarsması gereken Gazze"ydi. Çocuk ölülerinin fotoğrafları arasında suskun bir bayram geçirdi İslam alemi. Mübarek olsun diyelim hem bayram, hem bu kahredici sessizlik.

İçeride ise elbette Cumhurbaşkanlığı birinci gündemdi. Ama Ramazan"ın son günlerinde gözaltına alınan polislerin ardından çıkartılan gürültünün de hakkını teslim etmek gerek sanırım. Gündemi, "gözaltına alınan polislerin cüzleri yarım kaldı" ilenmeleri, "sahuru bile yapamadılar" yakınmalarıyla öylesine doldurdular ki, gözaltılar haniyse Gazze"yi geride bırakacaktı. İnsan düşünüyor, madem dini hassasiyetler bu kadar yüksekti, Ramazan"da cüz okumak bile bu derece hayatiydi, inandığınız, boyun eğdiğiniz Kur"an"ın "kardeşiniz" diye tarif ettiği Müslümanlar iftarlarını İsrail bombalarıyla açarken niye sesiniz çıkmadı, "çocuğum Kadir Gecesi"ni layıkıyla idrak edemedi" diye adliyelere dökülen analar, başka Müslüman annelerin başka Müslüman çocukları delik deşik edilirken niye televizyonlara çıkıp röportaj vermedi. İnsan düşünüyor, madem cüz kaçırmayı dert edecek kadar dindardınız; Türkiye"nin başına gelmiş ilk dindar Başbakan"dan "dönemin başbakanı" diyebilecek kadar nasıl nefret edebildiniz? Bir Başbakanı modern ve pek de dini sayılamayacak yöntemlerle devirmeye kalkışmak imanın şartları arasında mı bulunuyor? Ramazan"da mukabele okumaya eyvallah, ama Başbakan"ın ellerini kelepçeleme kuralı İslam esasları arasında mı yeralıyor? Hukuk dışı dinleme yapmak pek mi uhrevi bir eylem biçimi? Dini siz belirliyorsunuz da, biz mi nasipsiziz?

Ama öyledir, temelini dini kaynaklardan alıyor gibi görünse de tamamen dünyevi amaçlarla çerçevelenmiş toplumsal gruplar, grup çıkarları alarmları çalışmaya başladığı anda tam da bu ortak refleksi gösterir. Bu durumu sosyolojik açıdan analiz etmek için Gemeinschaft ve Gesellschaft olarak da bilinen, cemaat ve cemiyet açıklamasının yeterli olduğunu düşünmüyorum, zira sözkonusu örnek iki tanımın karışımı gibi... Peygamber"in ve İslam ulemasının gözaltındaki polisleri ziyareti gibi dinsel gözüken ama bilinçdışı güdülerin uhrevi kaynaklarla yönetilmesi gibi kreatif yöntemler kadar, grup çıkarı adına son derece dünyevi amaçların peşine, son derece dünyevi metotlarla düşme gibi sonuç odaklı yaklaşımlar da mevcut. Modern, rasyonel ama bir yandan irrasyonel, akılla ilişkisiz.

Önümüzdeki örnek, olsa olsa Weber"in devleti tanımlarken kullandığı "politik topluluk" kavramıyla açıklanabilir sanırım. Polislere vurulduğunda neden cemaatin yayın organlarından ses çıktığını, cemaat bağlılarının neden adliye önlerine döküldüğünü ve bu yapıyı tanımlarken neden "paralel devlet" ifadesinin kullanıldığını da açıklıyor bu tanım zira. Politik toplulukta iktidar hiyerarşisi ya sınıf ya statü üzerinden mümkün olur. Cemaatin iktidar hiyerarşisi ise, daha çok himmet bağışlayan değil, Fethullah Gülen"e daha çok yakın olandan başlayarak alta doğru dallanarak indiği için statü üzerinden gidiyor gibi gözüküyor. Gülen nazarındaki itibar, görev hiyerarşisinde iktidarın anahtarı bir anlamda. Verginin yerini himmetin aldığı, bunların "dolaşıma" girdiği, somutlaşan fazlanın sahiplenildiği, maddi geçim araçlarının dağıtıldığı bir sürecin varolduğu cemaatte, bu akışı örgütleyen elbette en başta Fethullah Gülen, ancak aşağıya doğru gidildiğinde statü grupları örgütleme ve dağıtma işini belirli ilkeler ışığında devralıyor, "binde birini bile tanımam"ın sebebi de bu.

Manevi boyuta gelince, devam etmesi beklenen her birliktelik gibi politik topluluğun (devlet) da bir değerler sistemi vardır ve bu sistemin kurucu ögesinin bağlılar nezdinde bir meşruiyeti ve saygınlığı olmalıdır. Yani ki, politik toplulukta statü grupları ahlaki bir düzenin kurucu ve taşıyıcıları olarak da işlevseldir. Ahlaki düzen kaynağını uhreviyattan ya da dünyeviyattan alabilir, orası mühim değildir, önemli olan ahlaki bu düzen bağlılarınına tamamına onur, dayanışma ve kolektif davranma yetisi ve meşruiyet getirir.

"Kelepçe takılmış elleri havaya kaldırma" gibi normal şartlarda pek de sempati duyulamayacak atraksiyonları cemaat üyelerinin bir şeref şahikası, onur vesikası olarak telakki etmesinin ve mitleştirmesinin sebebi, politik topluluğa üstten vazedilen ahlaki kodlardır. Bu kodlar Peygamber"i Türkçe olimpiyatlarına getiriyor, kamyon kasasına bindiriyor, polisleri ziyaret ettiriyormuş ve bu din sömürüsü anlamına gelebilirmiş, sorun değildir, mesele inanmışlıktır.

Zaten devlet olmaya çalışan bir cemaati, politik topluluk olarak gerçek devletten ayıran şey de, inanmışlık ve adanmışlıktaki doz aşımıdır. Yasal ve meşru güç kullanımını elinde bulunduranın tüm mesleki kariyerini yakma uğruna yasa dışına çıkması devlette çok görülmez, ama devlet olmaya çalışan cemaatte görülür. Zira Peygamber (SAV) onları ziyaret edebilir, ama devlettekileri etmez. Bu, müthiş bir motivasyondur.

Ta ki o ahlaki kodlar, o ahlaki kodları vazeden ölümlü nezdinde Kur"an ölçüleriyle kıyaslanmaya, bizim dinimiz pek de böyle bir şey olmayabilir, diye sorgulanmaya başlansın...

Gazze başta olmak üzere dünyanın her yerinde haksızlığa uğrayan ve önüne geçemese bile bunun sorumluluğunu kalbinde taşıyan bütün Müslümanların bayramı kutlu olsun.