Senin eline diken batar mı?

İş Bankası''nın Atatürk reklamıyla ilgili gökkubbenin Türkiye parseli altında söylenebilecek her söz söylendi herhalde. Ne ararsanız hem de, şerhli tasvipler, şeksiz-şüphesiz tasdikler, itirazlar, itiraflar.

Atatürk''ün tabulaştırılmasına kızdığı için memnun olmayanlar, ''tabulaştırma'' olayına karşı çıktığı halde bu hassas dönemde laiklere titreyip kendine gelme görevini hatırlattığı için ''Bir Kazanç Kapısı Olarak Atatürk'' devrini hoşgörenler, zaten tabulaştırılmaya da hiç itirazı olmadığı için reklamın her şeyine bayılanlar. Atatürk''ü içtenlikle seven ama değerinin ''piyasa'' kurallarına tahvil edildiğini fark etmediği için reklama hiç bozulmayanlar, hatta yaşın yaşın ağlayanlar. Atatürk''ü seven ama, kazanca odaklanmış reklam piyasasında her ne sebeple olursa olsun temsiline bozulanlar. Az sayıda da olsa, Cumhuriyet''le aynı yaştaki ''Atam sen kalk ben yatam'' retoriğinden, sistemin ''Atatürk Ölmedi, Yüreğimde yaşıyor'' dayatmasından fena halde bunalmış ve ruhunda tepki geliştirmiş olduğu için ''Ey banka, reklamlarında başarını kullan, Atatürk''ün mirasından yeme'' diyerek bir başka cenahtan bozulanlar. Yattığı laik döşeklerden kıpırdamadan ''Keşke burada olsaydın, bu gericilere gününü gösterseydin?'' içlenmelerine dalanlar. ''Keşke burada olsaydın ve bu şaşkınlara birkaç demokrasi, sevgi, barış ve empati semineri verseydin'' hülyalarına kulaç atanlar. Atatürk umurunda bile olmadığı halde, Atatürk sevdalısı kesilenler. Atatürk''ü bir başarı öznesi olarak gördüğü, devlet adamlığını, savaşçı yanını, insan hallerini sevdiği halde insan üstü yaratık muamelesi çekmediği için ''düşman, hain, gerici'' saflarına gönderilenler.

''İş Bankası iyi iş çıkarmış'' diyenler. ''Her on yılda bir Atatürk reklamı, ayıp olmuyor mu artık beyler?''ciler. Reklamın milleti ayrıştırdığını düşünenler, birleştirdiğini savunanlar. Reklamda zımnen verilen mesaj var deyip okuyanlar-yanlış okuyanlar; yok deyip okumayanlar, “Banka ve reklam elbette bu işte mangır kokusu var” deyip işin içinden çıkanlar.

Doğrusu, bir kurumun Atatürk tarafından kurulduğunu sürekli olarak telkinlerle kulağımıza yerleştirmek isteyişinin sebepleri arasında ''para kazanmak'' gibi bir faktör olabilir,hatta bu yüksek ihtimaldir, evet. Ama Atatürk''ün onyıllardır yıldır hormonlanan kutsallık statüsünü gözönüne aldığımızda; sistemin temsiliyet için daha iyi bir fikre yer bırakmamasını göz önüne almak zorundayız sanki. Yani ''Atatürk üzerinden kazanç sağlıyorlar?'' eleştirisi, bu ülkede “Kim sağlamıyor ki?” cevabına muhakkak toslar. Ama kazanç yani ''taş atıp kuş vurmak'' başka, ''bir taşla iki kuş vurmak'' bambaşka şeyler.

Bir taşla iki kuş vurulan her işin; ''etik'' bir esriklik içerdiğini düşünürüm. Hele bu işlerden biri ''mangır''larla ilgili ve diğeri de manevi bir sürurun, platonik kıvancın kapılarını aralıyorsa. Atılan o taş böylesi devasa bir kontrasttan alıyorsa gücünü, -bu Atatürk''ün manevi değeri olur, bu dini inançlar olur- bundan memnun kalınmaması gerektiğini düşünürüm.

Atatürk''lü reklamın bir uzanımdan, Cübbeli Ahmet Hoca''nın ''kasetlerimi satın alın, sakın çoğaltmayın. Hakkımı helal etmem sonra'' diyerek, tebliğini getirip ''pamuk eller cebe'' sakilliğine vurdurmasından üslup dışında nice nice bir farkı yok çünkü. Keza, Tekbir Giyim''in “tesettür işi”nden para kazanan sahibinin, tebliği Müslüman olmanın vazgeçilmez şartı saydığını söylemesi, yaptığı işi örtüye özendirmek için kullandığı bir yöntem olarak betimlemesindeki acayiplik gibi.

Kimsenin niyetine sözüm yok ama, kalbinin dehlizlerine bir zerre de olsa, bir riya, bir nema hırsı, dünya menfaati arzusu bulaşması endişesiyle, anlatmaktan, çağırmaktan, tamimde bulunmaktan; en çok uzak durması gereken kişi değil midir, o tebliğin sonuç vermesinden kazanç sağlayacak insan? Birinden birini tercih etmeli değil midir acaba?

Atatürk''lü reklamın handikapı da bu. Ortada bir kutsal var ve manevi değeri paha biçilmez olan bu menkulün, postmodern bir tarzda kitlelere telkini sözkonusu. Bu telkinin ardından –talep edilebilir, edilmeyebilir- gayri ihtiyari gelen para, prestij, itibar ya da saygı... Yani buna ev kredisi değilse bile, kendine toplumsal bir sempati kredisi tesis etmek de dahildir. Bunun dini öngörüler ve ahlaki kurallar bağlamında caiz olup olmayacağını takan falan olmayacaktır İş Bankası yöneticileri arasında elbette ama, işin bir de modern dünya vechesi ve oranın da ''etik'' diye bir kuralı vardır. Ve bu da işte, ''en etik reklam'' yarışmasında birinci seçilmez kanaatimce.

Ama daha önemlisi; reklam için seçilmiş, bence pek isabet kaydedilmiş o “Senin eline diken batar mı?” ahmaklığının karasularımızda tüm şaşaasıyla sürüyor oluşu. Bu yüzden bu ülkede her türlü yoksunluk ve mahrumluktan münezzeh kılınmış, büyük kurtarıcı, ''hatasız kul'' Atatürk reklamları çekilebilir ve o reklam ''Mesih''in dönüşü'' tadında coşkunluklara sebebiyet de verebilir ama, ''sinema filmi'' dendiği anda, birileri incinir, Atatürk''ü canlandıracak oyuncunun özel yaşantısına dek uzanacak binbir şekil ve ebatta kulplar bulunur.

Filmin, bir sekansında sözgelimi Atatürk''ün Latife Hanım ile olan münakaşası ''başarı'' vurgusunu azaltabilir çünkü, bir konteksinde yaverine haksızlık etmesiyle ''mükemmel'' imajı yara alabilir, bir yerinde fazla içip dağıtmasıyla ''güçlü'' lider sunumu buharlaşabilir. Seyirci de ''aaa insanmış'' der. 70 milyon birden, 70 milyon kez rencide oluruz sonra, neme lazım!