Aşık ve hedef

Bir bakışta âşığın somut bir hedefi bulunduğu varsayılır: sevgili. Aşık, sevgilisine ulaştığında, hedefini bulmuş olarak düşünülür. Ama durum gerçekte böyle midir? Hedef, gerçekten âşığın önünde bir yerde, somut biçimde duruyor mu? Yoksa bir yanılsamayla mı karşı karşıya bulunuyoruz? Aşık vuslata erdiğinde hedefe varılmış mı oluyor? Düz ayak bir bakışla bunun böyle olduğu sanılabilir ve genelde masal söylemiyle yaklaşıldığında, âşığın muradına erdiğinde her şeyin, aynı zamanda bitmiş olduğu da belirtilir: "Onlar ermiş muradına, biz çıkalım kerevetine" denildikten sonra, geriye denilebilecek hiç bir şey bırakılmamış olmaktadır. O kadar ki, aslında, bu söylemin içinde, burada aşkın da bitmiş olduğu örtülü biçimde dile getirilmektedir. Oysa aşk, aslında, sürekli biçimde, âşığın önünde ulaşılamayan bir hedef konumunda bulunmuyor mu? Hedefe ulaşıldığı düşünülen her merhalede, âşık aslında ona ulaşamamış olduğunu, ona ulaşabilmek için önünde daha bir menzil bulunduğunu görür: ama o menziller, âşık onlara ulaşma umudunu hiç tüketmese bile, tükenmez olarak ve ilerdeki bir yerde gene durur. Bu bakımdan, bir Anadolu köylüsüne atfen ileri sürülen şu düşünce, bu ulaşılmaz olan olguyu dile getiriyor: şöyle söylemiş: "Oğlan kızı ister, vermezlerse âşık olur!" Bu demektir ki, âşık olmanın şartı, daha başlangıçta, ulaşılmaz olanla belirleniyor. Hedefe ulaşıldığında, aşk ilişkisi başlamadan bitmiş oluyor, hiç başlamıyor. Oysa hedef, müstakbel âşığın önünde ulaşılmaz bir hedef olarak belirince, işte bu noktada, aşk ilişkisi de baş gösteriyor.

Ancak dikkat edilmeli ki, hedefin ulaşılamaz olması, gene de âşığın içinde gerçekleşmektedir. Sevgiliye ulaşılıp ulaşılmadığına dışarda duran biri değil, fakat âşığın kendisi karar verme durumundadır. Aşık, bir biçimde sevgilisine ulaştığını ve bu ulaşmayla da "muradına nail" olduğunu düşünüyorsa, orada, ilişkinin dışında duranlar için söylenecek fazla bir şey yoktur: demek ki, her şeyin bitmiş olduğu kabul edilmektedir! Nitekim kimilerinin evliliğin aşkı öldürdüğünü ileri sürmelerinde böyle bir mülahazanın payı olduğunu kabul edebiliriz. Bu düşüncede olanların, aslında aşk ilişkisine somut ve materyale ilişkin bir durum olarak baktıklarını söyleyebiliriz. Sevgili, âşığın indinde, bir materyal olarak bulunmakta ve o materyal, bir el atımlık mesafede durmaktadır. Böyle olunca ona ulaşılabilir, ona sahiplenilebilir ve sahiplenmeyle de iş bitmiş olur. Oysa, bizim bir "tip" olarak göz önünde bulundurduğumuz Mecnun''da, sevgili daima ulaşılmayacak bir menzilde durur: ona ulaşıldığında, yapılacak tek şey, bu ulaşmanın inkârına başvurmaktır. Çünkü aşk ilişkisi ancak böylelikle sürdürülebilir. Öbür türlüsünde bitmeye, bitişe delalet eden kavuşma (vuslat), Mecnun tipinde yeni bir başlangıcın, yeni bir menzilin işareti olur. Aşığın içinde gelişen aşk ilişkisi, böylelikle, her vuslatta, yeni bir menzilin hareket noktasını oluşturur; âşık her defasında, tekrar ve tekrar, kendini yolun başlangıç noktasında bulur. Bu durum, ilahî aşk söyleminin de temelini oluşturur: orada da, daima menziller vardır, fakat bu menziller, ilahî aşk yolcusunun her zaman önünde bulunur: ulaşılan her menzilin önünde duran ve ulaşmayı bekleyen başka menziller durur. Tensel aşk, bu bakımdan, ilahî aşkın bir tür izdüşümüyken, ilahî aşk da tensel olanın bir üst sferdeki dönüşmüş halidir. Hedef, her ikisinde de ilerde ve ulaşılmaz olan yerde durur.