Avrupa, AB, din, kilise vesaire

29 Ocak 2013 Salı (16:06) günü e-posta adresime Selda Suner imzasıyla bir ileti düştü. Ekteki yazının altında "Entegrasyon Komitesi İsviçre- Vevey" ibaresi yer alıyor ve şimdi adı geçen kişi de dâhil olmak üzere 132 kişinin adları sıralanıyordu. İletinin konusunda "AKP Rejiminin Dış Politikası" başlığı vardı. AK Parti"nin dış politikada din yönsemeli bir politika izlediğinden bahisle, böyle bir eğilimle AB"nin Türkiye"yi üye olarak kabul etmeyeceği tezi işleniyordu. Yazının o bölümlerini, benim şimdi üzerinde durmaya niyetlendiğim konu açısından ilgimin dışında tuttum.

O yazıda benim ilgimi şu satırlar çekti. Şunları yazmışlar:

"Avrupa Birliği bir Hıristiyan kulübüdür savı hayata uymayan bir savdır. Avrupa"da Hıristiyan dini son derece marjinal hale gelmiştir, kiliseler boştur. Türkiye"[nin] başını çektiği politik İslamcılar camileri tıklım tıklım doldururken, papazlar müze haline gelmiş kiliselerde sinek avlamaktadırlar. Yani Avrupa"da din adına örgütlenen ve harekete geçen toplam Müslüman sayısı, dine indeksli toplam Avrupa yerlilerinden daha fazladır. Din"e indeksli bir Avrupa yoktur, aksine şimdiki Avrupa gücünü, rönesans ve dincilerin baskısına karşı direnerek yapılan reformlardan almaktadır. Yani AB" nin şimdiki kimliği dinlen değil, aydınlanma ile şekillenmiştir. (...) Avrupa"nın büyük şehirlerine binlerce cami, Kur"an kursları, mescitler açarak İslam bayrağını sallamakla AB"ne üye olunamaz."

İsviçre"de yaşadığı anlaşılan bu 132 imza sahibi kişinin ne Avrupa hakkında, ne Hıristiyanlık hakkında kendi önyargılarının dışında minicik bir fikir sahibi olmadığı aşikâr surette belli oluyor. Alıntıladığımız parçanın her cümlesi yanlışlarla dolu. Şöyle ki:

1. Hıristiyan dininin "son derece" marjinal hale geldiği görüşünden hareketle AB"nin bir Hıristiyan kulübü olmadığı kanısı tümüyle temelsizdir.

Kiliselerin boş kalması olayı başka bir şeydir, büyük harfle Kilise"nin boş durup durmadığı olayı daha başka bir şeydir.

Kilise binaları boş kalabilir. Kaldı ki, bu iddianın da gerçeklikle ilgisi yoktur. Pazar günleri her kilise kendi cemaati ile ayinlerini düzenli biçimde ifa etmektedir. Ama daha önemlisi Kilise (yani Papalık) dünyanın her yerinde, Asya"nın her tarafında, Ortadoğu"da, Afrika"da, her yerde milyarlarca doları misyonerlik faaliyeti çerçevesinde harcamaktadır. Türkiye"de bile nerdeyse her mahalleye bir kilise açmışlardır. Açmaya da devam ediyorlar.

Bu arkadaşlar kiliseye veya dine kayıtsız kaldığını gördükleri sıradan Hıristiyanları ölçü alırlarsa yanılırlar. Halen Japonya misyonerlerin cirit attığı bir ülke halindedir ve orada Hıristiyan nüfus artan bir ivmeyle çoğalmaktadır.

2. Belki bazı kiliseler "müzeye" dönüşmüş olabilir. Fakat Kilise"nin kurumsal faaliyeti aralıksız sürmektedir. Öte yandan: "Avrupa"da din adına örgütlenen ve harekete geçen toplam Müslüman sayısı, dine indeksli toplam Avrupa yerlilerinden daha fazladır" cümlesi de yazı sahiplerinin kafa karışıklığını ve bazı temel kavramları bilmediklerini gösteriyor. "Dine indeksli Avrupa yerlileri" denirken ne kastediliyor? Eğer bu ibareden sıradan bir Hıristiyan"ı anlayacaksak onların tümü dine endekslidir. Tümü Kilise"ye vergisini ödemek zorundadır. Aksi takdirde Kilise"den alması gereken hizmeti alamaz. Yani çocuğu vaftiz edilmez (isimsiz kalır), evlenemez (çünkü nikâh kıyma mercii Kilise"dir), ölünce cenazesi kalkmaz, çünkü bu hizmeti de Kilise verir. İnsanların dine kayıtsız gibi durmaları, onların Kilise"ye kayıtsız kalmasını sonuçlamaz.

3. "...şimdiki Avrupa gücünü, rönesans ve dincilerin baskısına karşı direnerek yapılan reformlardan almaktadır" cümlesinin de içi boştur. Rönesans, evet, Kilise"ye başkaldırı olarak yorumlanabilir. Fakat dine karşı bir başkaldırı değildir. Kilise"nin vurgununa, soygununa, talanına karşı verilen mücadelenin bir kesimini remz eden bir harekettir. Reform hareketi de keza merkezî Kilise"ye başkaldıran, onun yerine mahalli kiliselerin kurulmasını öngören bir başka dinî hareketin adıdır. Ancak şu hususa dikkat etmek lazım: reform, dincilere karşı bir hareket değildir, Kilise"ye karşı bir başkaldırıdır. Ve de gene farklı bir Hıristiyanlık anlayışının tezahürü olarak gerçekleştirilmiştir.

Rönesans olsun, Reform olsun, bir başına aydınlanma hareketi değildir. Fakat yeniçağların Aydınlanma hareketinin öncüleridir. "AB" nin şimdiki kimliği dinlen değil, aydınlanma ile şekillenmiştir." cümlesi bu bakımdan biraz netameli görünmektedir. Avrupa Hıristiyan insanı Kilise"ye uzak durmak istemiştir (onun soygunu, vurgunu, talanı dolayısıyla), fakat Kilise"ye karşı bu mesafeli duruş onun dine kayıtsız kaldığı anlamını taşımaz. Avrupa ülkelerinin bütün temel yasaları elan dine dayalı yasalardır.

Bu konuların Türkiye"den görünüşüyle kendi iç bağlamı açısından taşıdığı gerçeklik birbirinden farklıdır. Bu bakımdan laiklik de Türkiye"de yanlış anlaşılmaktadır. Laiklik din otoritesi olan Kilise ile Devlet otoritesinin ayrışması (birbirinin işine karışmama zımnında uzlaşması) anlamına gelir. Yoksa kişilerin din muvacehesinde ona kayıtsız kalışları daha başka bir olaydır.