Derin devlet hangisi

Başbakan Erdoğan, Afrika Zirvesi''ne katılmak üzere gittiği Addis Ababa yolunda gazetecilerin sorularını yanıtlarken, Şemdinli''den sonra Sauna, Atabey ve Maliye çetelerinin ortaya çıktığına da dikkat çekerek: "Yürütme olarak belirli bir yere kadar gidebiliyoruz. Bu olayların üzerine yürütme, yasama yargı birlikte çalışarak gidilmeli" dedi ve ''derin devleti'', kurumların içindeki çeteleşme olarak tarif etti. (Hürriyet, 30 Ocak 2007, s.20).

Bu tanım, 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel''in CNN TV kanalında Ankara Kulisi adındaki programda gazetecilerin sorularını yanıtlarken yaptığı belirlemeden farklı. O, "Derin devlet askerdir" demişti.

9. Cumhurbaşkanı''nın sözleri basına da yansımıştı. Gazetenin özetle verdiği haber şöyleydi: "Derin devlet, devletin kendisidir. Askerdir, derin devlet. Cumhuriyeti kuran askerler, devletin yıkılmasından daima korku duyar. Halk bazen sağlanan hakları suiistimal eder, yürüyüş hakkı verildiğinde gidip cam çerçeveyi indirerek, polisle çatışır. Derin devlete ülkenin muhtaç olması, ülkenin yönetilememesinden kaynaklanır." (Radikal, 18 Nisan 2005, s.8).

Görüldüğü gibi Demirel, herhangi bir yoruma açık kapı bırakmayacak ölçüde, askerle devleti (ve derin devleti) özdeşleştiriyor.

Demirel''in belirlemesinde, aslında, devlet kavramının eksik, hatta yanlış bir telâkki üzerine bina edildiğini görmek ve göstermek mümkündür. Herhangi bir kamu (amme) hukuku kitabında, devletin mahiyeti hakkında teorik olarak ayrıntılı, donanımlı bilgi edinilebilir. Devletin mahiyeti girift bir nitelik taşır. Ancak konu ne denli girift olursa olsun, gene de hiçbir kitapta, devletle askerin özdeşleştirildiğine veya bir bakıma aynı anlama gelebilecek olan devletin asker tarafından temsil edildiği biçiminde bir görüşe rastlamak imkân dahilinde değildir.

Aslında asker, hukuk kitaplarında, devletin bir unsuru olarak bile yer almaz. Bir hükmî şahsiyet (tüzel kişilik) olarak devlet yasama, yürütme, yargı güçlerinden oluşan organlar tarafından meydana getirilir. Asker (veya silahlı kuvvetler) bu organların içinde, yürütme organına bağlı bir birim olarak yer alır.

Demirel''in: "Cumhuriyeti kuran askerler, devletin yıkılmasından daima korku duyar" cümlesi de ilgi çekicidir. Ancak hiçbir gerekçe, askerin, yürümekte olan kurulu düzene haricen müdahale etmesini haklı çıkartamaz.

Ne var ki, Demirel, askere izafe ettiği kaygıyı, aynı zamanda, onun yürümekte olan düzene müdahalesi noktasında bir haklılık sebebi olarak görüyor ve bu konuda şunları söylüyor:

"Derin devlete ülkenin muhtaç olması, ülkenin yönetilememesinden kaynaklanır." Bu ifade tarzı, sivil yönetime askerî müdahaleyi hem zorunlu, hem meşru görme fikrini tazammun ediyor.

9. Cumhurbaşkanı Demirel başka bir TV konuşmasında şu görüşleri dermeyan ediyor: "Ufak bir zorlukla karşılaşınca sivil devlet devreden çıkıyor, derin devlet devreye giriyor."/"Devletin tekliği esastır, iki devlet olmaz. Bizim ülkemizde iki devlet var. Bir derin devlet var, bir devlet var. Asıl olması gereken devlet yedek, yedek olması gereken devlet asıldır." (NTV'' de yayınlanan programda Murat Birsel ile Yavuz Donat''ın sorularını cevaplandırmış. Burada yer verdiğim Demirel alıntılarını Internet Haber, 15 Kasım 2005 tarihli yayından alıyorum.)

Donat, Kenan Evren''e izafe ettiği bir cümle ile Demirel''in görüşünü doğrulatıyor, o da şunu söylemiş: "Sayın Demirel doğru söylüyor. Derin devlet biziz. Devlet zaafa uğradığında el koyarız. 1980''de Demirel''in suçu yoktu. Daha yeni gelmişti, ne yapalım onun dönemine rastlamıştı." (a.y.)

Demirel''in şu cümlesi de aynı konuşma içinde yer alıyor: "Ben kendi halkı silahlı gücünden korkan bir ülke düşünemiyorum."

Biz, burada, kendi fikrimizi dermeyan etmiyoruz. İki yetkili ağızdan söylenmiş cümleleri aktarıyoruz. Biz, şu merakımızı ortaya koymakla yetiniyoruz, bu iki yetkili ağızdan çıkan teşhisin hangisi doğru: ikisinden birisi mi, yoksa her ikisi birden mi? Askerler mi, kurumların içindeki çeteleşmeler mi derin devlet? Yoksa her ikisi birden mi? Hangisi?