Hastalık ve âşıklık istidadı

Aşık olmak da, hasta olmak gibi, bir istidat meselesidir: biri ruhun, öteki gövdenin istidadı... Acaba âşık, bilinç altından kendini aşma çabasına düştüğü için mi âşık olabilmektedir? Her neye teşebbüs etse, kendi sınırlarına mahpus kaldığını duyumsayan insan, kendi varlığını bir başkasına aktararak mı bu işin üstesinden gelebileceğini düşünüyor ve âşık oluyor? Aşık olmanın, bir bakıma kendinden geçmek ve kendini bir başkasına aktarmak ve başkasında yaşamak olduğunu kabul edersek, insanın kendini aşma çabasının bu suretle gerçekleştirilebileceği hususu da anlaşılabilir olur. Ve bu bağlamda âşık olmanın niçin bir istidat meselesi olabileceği hususu da açığa kavuşabilir. Kendini aşma, kendini bir başkasına vakfetme veya kendini bir başkasında yaşama ve başkasında kaybolma, başkasında helâk olma hususunda içinde yönseme duyumsamayan ve böyle şeylerin varbulunacağına dair fikri bile bulunmayan birinde âşıklık istidadının bulunmadığını da farzedebiliriz. Böyle istidadı bulunmayanların başkalarını sevemeyeceğini iddia etmek elbette farklı bir olaydır, onlar da başkalarını sevebilir, ancak sevginin bu türü alelâde (kendi içinde sorunsal taşımayan, düz, dümdüz) bir olaydır. Gerçekten de, Fuzuli''nin, bir şiirinde kendini Mecnun''la karşılaştırırken dile getirdiği gerçeklik sanıyorum değindiğimiz konuya da vurguda bulunuyor: "Bende Mecnûndan füzûn âşıklık istidadı var/Aşık-ı sadık menem Mecnûnun ancak adı var." Fuzuli, aslında bir adım öteye de gidiyor ve âşıklık istidadını derecelendiriyor: kendindeki âşıklık istidadının Mecnun''unkinden daha fazla olduğunu ve gerçek âşığın kendisi olduğunu ileri sürüyor, Mecnun''un adı çıkmış, diyor.

Hasta olmak veya hastalığa yakalanmak da gövdenin istidadı cümlesindendir. Hasta olmaya istidadı bulunmayan bir gövde de, elbette hastalığa yakalanabilir, ama bu duruma ârizidir dememiz gerekiyor. Hastalıklarıyla uzun süre bir arada yaşayan, hastalıklarıyla ünsiyet peyda etmiş olan insanların bu durumu, onu ârizî olarak yaşayandan farklıdır. Onların ikisi de fizik olarak, tıbbî açıdan hasta kabul edilebilir. Ama hastalığa istidadı olan gövdenin kendi hastalığını yaşaması halinin farklı olduğunu kabul etmekten kendimi alamıyorum. Durumu belki şöyle ortaya koyabilirim: herkes cinayet işleyebilir, herkes bir suretle bir başkasının ölümüne sebep olmuş olabilir. Ama bu cinayetlerin hepsini aynı kaba koymamız imkân haricindedir. Tesadüfen ve o işi hiç aklından geçirmezken birini öldüren kimsenin durumuyla, taammüden cinayet işleyenin durumu aynı değildir. "Kaderin" sevkiyle fahişelik yapan (yoksulluğu yüzünden veya tuzağa düşürülerek bu yola sevkedilen) birinin durumuyla ruhundaki istidadın yönlendirmesine karşı koyamayarak, daha doğrusu canla başla bu yönlendirmeye baş koyarak aynı işi yapanın durumu da birbirinden farklıdır. İçindeki istidadın sevkine riayet etme zeminini hayatlarında bir kez bulamamış olanlar, söz konusu işleri hayatları boyunca hiç işlememiş olabilirler, ama onların içinde meknuz bulunan istidadın varlığını kabul etmemiz gerektiğini düşünüyorum. Resim yapmamış ressamların, şiir yazmamış şairlerin bulunduğunu kabul ediyorum. Nitekim hayatlarının geç bir döneminde, bir biçimde bu istidatlarını keşfedenlerin istidatlarının gereğini yerine getirmekten geri durmadıklarını biliyoruz. Fuhuşa hiç bulaşmamış fahişe bulunabileceği gibi, vesikalı fahişe olmasına rağmen o işe istidadı bulunmayanlar da olabilir. Hastalığa yakalanmamış ama hastalığa istidatlı bir gövde ile, tıbben hasta sayılmasına rağmen hastalığa istidatlı bulunmayan gövdeler de vardır. Kişinin içinde meknuz âşıklık istidadını da bu çerçeve içinde ele alma eğilimindeyim ve âşık olmanın, bu yüzden, bir istidat meselesi olduğunu düşünüyorum.