Horhop

Çocukluğumuzun Malatya''sında (1950''li yıllar) çocuklar arasında tuhaf ve hoyrat bir oyun vardı. Malatya''yı sonraki ziyaretlerimde bu oyunun hâlâ oynanıp oynanmadığını sorduğumda, tuhaftır ki, böyle bir oyunu hatırlayan çıkmadı. Özellikle geceleri oynanan oyun şuydu: Gece sokağa çıkmış olan çocuklar, kendilerini eğlendirecek bir şey bulamadığında veya doğrudan bu oyundan zevk ve keyif aldıklarından, aralarından biri: "Haydin horhopa çıkalım" teklifinde bulunurdu. Teklif, kaideten geri çevrilmezdi. Zaten heyecan ve serüven arayan çocuklar için bu teklifi değerlendirmek bulunmaz bir fırsat sayılırdı. Teklife teşne olan sekiz on kadar çocuk (ki yaşları onüç-ondört dolaylarında olur), ellerine koca koca taşlar alır, kendi sokaklarından çıkar, serseri mayın gibi civar sokaklarda dolaşmaya başlarlardı. Kendi sokaklarından uzaklaşmış olduklarına kani olunca ve herhangi bir yerde, herhangi bir kapının önünde, aralarından biri: "Hooor, hop!" diye bağırınca, çocuklar hep birlikte ellerindeki koca koca taşları önünden geçmekte oldukları kapıya hızla ve hatta hınçla fırlatır ve aynı anda da, çil yavrusu gibi dağılıp kaçarlardı. Düşünebiliyor musunuz? Evinizde sakin sakin otururken, birdenbire ahşap kapınız birileri tarafından taşlanıyor. Kimin yaptığı bellisiz, niçin yaptığı bellisiz. Niçin sizsiniz, bellisiz. Evi taşlananlar, elbette horhopa uğradıklarını bilirdi. Bu yüzden de süratla kapının önüne çıkıp bu uğursuz işi yapanlardan birini ele geçirip müstehakkını vermek için sağa sola bir iki koşuştursa da, bu işi yapanlardan herhangi birini yakalaması mümkün olmazdı. Çünkü taşların ilk darbeleri kapıya isabet etmişken, onu atan çocuk çoktan toz olmuş bulunurdu.

Ne biçim bir oyundu bu? Çocuklar bu hoyrat oyundan nasıl zalimce zevk alırdı? Bir veya iki defa bu oyuna ben de katılmış olmakla birlikte, aslında asla zevk almadığımı, hoşlanmadığımı itiraf etmek zorundayım. Katılmamın nedeni yalnızca oyun bozan olarak meydana çıkmama güdüsüyle açıklanabilir. Tabiî bu günden geriye dönüp bu oyunu oynamaya çıkan çocukları niçin vazgeçirmeye çalışmadığım sorusu manasızdır.

Büyüklerin de, bu oyunu oynamak üzere çocukları teşvik ettiğini söylemeyeceğim. Ne var ki, onların, bir defa bile olsun çocukları bu oyundan vazgeçirmeye çalıştıklarına da ben tanık değilim. Oysa kendilerinin veya yakınlarından birinin mutlaka horhopa maruz kaldığını farzedebiliriz.

İmdi, mesele şudur: horhopa çıkanların, vahşice de olsa, oynadıkları oyundan zevk aldığını düşünmemiz mümkündür. Ama bu oyunun karşı tarafında yer alanların tamamen müdaafasız, çaresiz bırakılmış mazlumlar olduğu göz önünde bulundurulduğunda, burada bir oyunun değil ve fakat bir vahşetin ve bir zulmün işlendiğini kabul etmek zorunda kalıyoruz. Üstelik horhopa çıkanları bekleyen bir ödüllendirme de söz konusu değil. Isparta Devleti''inde rüştünü ispat etmek isteyen bir gencin hırsızlık yapması gerekirmiş; eğer yakalanmazsa rüştünü ispat etmiş sayılırmış, böylece evlenme hakkını da elde edermiş. Horhopta böyle bir sonuç da söz konusu değil. Horhopta hiçbir şey söz konusu değil. Tek taraflı olarak, birilerinin bir başkasını rahatsız etmesi, başkasını taciz etmesi ve zarara uğratması söz konusu yalnızca. Peki nasıl bir oyun bu? Nasıl bir düzenleme? Nasıl bir vahşet? Böyle bir oyun, böyle bir düzen, böyle bir hukuk nasıl ve hangi mantıkla var olabilir?