İdeolojinin yol açtığı kör nokta

İdeoloji kavramını gerçekliği gerçek olgulardan değil, fakat kişinin tasarısından veya fantezisinden ürettiği kuram olarak anlıyorum.

Tarihsel veya toplumsal olguya böyle bir görüngüden bakıldığında ortaya olguların nesnel kendiliği değil, fakat ona bakan kişinin fantezisinin üretimi olan hayali bir gerçekliğin çıkartıldığını görürüz. Böylece nesnel olgulara dayanarak değil, fakat fanteziye dayanarak sonuçlara ulaşırız. Daha açıkçası ulaştırılırız.

Toplumsal olguya ideolojik açıdan yaklaşmak tam da “toplum mühendisleri”nin işidir. Bir istihzayı içeren “toplum mühendisi” deyimi, o işe soyunmuş olanların kendi kafasına göre bir toplum inşa etmesinin yolunu açar. Bu yolun açmaz olduğu ise söylenmeden de bellidir. Çünkü toplum mühendisliğine soyunmuş olanlar eğer kafalarındaki fanteziye göre bir toplumun oluşmasını sağlayamamışlarsa, o fanteziyi bilek gücüyle gerçekleştirmenin çaresini araştırmaya başlarlar. Bu araştırma da doğal olarak masum enstrümanlarla gerçekleştirilmez. Silaha başvurulur. Kan dökülür. Hükümet darbesi denilen siyasal facia toplum mühendislerinin eseridir.

Tarihsel olgulara da ideolojik açıdan yaklaşılabilir. Tarihçinin kafasında yer etmiş olan her ön düşüncenin illa da ideolojik bir mahiyete bürünmüş olması gerekmiyor. Kuşkusuz her düşün veya bilim adamı nesnesine (konusuna) bir ön düşünce (hipotez) ile başlar. Hipotezin kendiliğinden belli bir ideolojik öz içermesi gerekmez. Fakat hipotez belli bir önyargıyı müşir ittihaz etmişse, işte o zaman, tarih değil, fakat yazarın fantezisinden oluşmuş saptırılmış gerçekliklerle tanıştırılırız.

Tarihe ideoloji görüngüsünden bakmak elbette günümüze özgü bir tutum sayılmaz. Eskiden beri insanlar görmek istediği gerçekliği başkasının da aynen kendi gördüğü gibi görmesini sağlamak ister. Böyle olunca, yani tarihsel gerçekliğin belli bir açıdan görülmesi sağlanınca, güncel olana yaklaşımın hedefi de belirlenmiş olur: İşte, tam da toplum mühendisinin hedeflediği sonuç...

Böylece insanların belli amaçların gerçekleştirilmesi uğruna araçlara dönüştürülmesinin yolu açılmış olmaktadır. Durum öylesine menfurdur ki, olayın aktörü olarak rol almış olanlar bile neyin aleti olarak kullanıldığını fark etmez halde bulunur. Faşizme hizmet eden bir filmde iyi bir anne veya iyi bir polis şefi rolünü üstlenmiş olan aktörün durumunda olduğu gibi...

İdeolojik bakış bu ülkede özellikle son yüz yılda yoğun olarak kullanılmıştır. Ve bu yüzden çoğu tarihsel olayın arka yapısı gizli veya anlaşılmaz halde kalmıştır. Yüz yıl sonrasında bile bir 31 Mart vakasının gerçekliği olduğu gibi biliniyor mu acaba? Yoksa biz yalnızca bize gösterildiği kadarını ve gösterildiği biçimiyle mi “biliyoruz”? Aynı yoldan Menemen olayı, İzmir suikastı, Dersim olayı, 6–7 Eylül patırtısı, 27 Mayıs darbesinin arka yüzü, 12 Mart, 12 Eylül, 28 Şubat, 27 Nisan e-mail muhtırası vb. ne kadar biliniyor?

Bir ülkede 17 bin insan cinayete kurban gidiyor ve olayın failleri meçhul kalıyor. Kimi zaman tetikçiler yakalansa da azmettiricilere ulaşılamıyor. Bunun, mantıklı bir izahı olabilir mi? On-ye-di-bin maktul ve failleri meçhul...

Bu tür olayların ancak ideolojik bakışla üzeri küllenip örtülebiliyor. İnsanlar birtakım basit sloganlarla yönlendirilebiliyor veya yönleri saptırılabiliyor. Bazı cinayet olaylarında caninin cenaze töreninde hazır bulunup herkesten daha fazla gözyaşı döktüğü bilinmeyen bir şey değildir. Ellerine “şehitler ölmez vatan bölünmez” pankartı tutuşturulanlar acaba kime hizmet verdiğini her zaman açık seçik biliyor mu dersiniz? Hâlihazırda görülmekte olan Ergenekon davasında bu davaya karşı çıkanların, beyanlarıyla kafaları karıştırmak isteyenlerin –kötü niyeti sadet dışı bırakalım- neye hizmet ettiği belli midir?

Bu tür örneklerde, ideolojik açının meydana getirdiği kör noktaya yakalanan kimse durumunun farkında olmayabilir; fakat durumun farkında olan dışarıdakilerin uyarısını dikkate almaları gerekmez mi?