Işıklar sönünce

Herkesin her şeyi ne kadar da çok bildiğini görünce şaşıyor ve gıpta ediyorum. Onların ne kadar çok şey bildiğini görünce, kendimin ne kadar az şey bildiğini, hatta hiç bir şey bilmediğini farkediyorum. Ve kendi kendimi sorgulamaktan kaçınamıyorum: gerçekten de herkes göründüğü kadar çok şey biliyor mu? Şairin dediği gibi, herkes güneşe göçüyor da, geride bir ben mi kalmışım? Herkesin güneşe göç ettiğini bile duymamış olan bir ben miyim? Ve bu nasıl olur? Nasıl olur da, herkesle birlikte yaşayan, herkesin arasında duran ben, güneşe göçüldüğünden bile habersiz kalabilirim?

Herkes her şeyi gördüğüne göre, onlar için aydınlık bir ortamın var bulunduğunu farzetmem gerekiyor. Oysa ben, kendimi, geceyarısı, birden, elektriklerin kesilmesiyle sönen ışıkların meydana getirdiği karanlığın içinde duyumsuyorum. Işıklar sönünde hasıl olan karanlık ortam daha önce bilinen bir yer ise fazla mesele çıkmayabilir. El yordamıyla neyin nerde olduğu bilinir ve insan gene el yordamıyla gideceği yeri bulabilir. Ama burda bile, ışıkların birdenbire kesilmesiyle hasıl olan o ilk şokla, her şey birdenbire kararır ve ne yön kalır, ne yön duygusu! Çevrenin yeniden keşfedilebilmesi için zamana ihtiyaç duyulur. Çevre, zamanla, yeniden keşfedilmeye başlanır: daha önce mevcut olmakla birlikte duyulmayan bazı sesler duyulmaya başlar. Dışarda ay ışığı vardır ve fakat onun mevcut olduğu unutulmuştur: şimdi o da yeniden farkedilir olanın içine girer. Hatta bizzat zaman farkedilir hale gelir, onun üzerimizdeki etkisi farkedilir olur. Oysa çiğ elektrik ışıklarının altında zaman, bir saatin mekanik işleyişine denk tutulmuş ve bir saatin işleyişine mahkûm edilmişti: şimdi o da zincirinden boşandırılmıştır.

Demek istiyorum ki, belki de, karanlığın doğal olarak bulunduğu bir yerde, suni ışıkla elde edilmiş aydınlıkta görünenden daha çok şey görülebilmektedir: en azından, insan dikkati daha uyanık bulunmaktadır. Öyleyse, suni bir ışıkla aydınlatılmış ortamda konuşanların, öyle pek de göründükleri kadar çok şey gördüklerini ve çok şey bildiklerini kabul etmekte ihtiyatlı olmamız gerekiyor.

Toplum hayatında, böyle birden ışıkların söndüğü anları yaşamamız nadir rastlanan olaylardan değildir: o zaman konuşulanlara dikkat etmek gerekir: acaba o anda söylenenler gerçek bir müşahadeye mi dayanmaktadır, yoksa konuşanın söylediği eski bildiklerine dayanan "yeni" çıkarımlar mıdır? Eskiden görülmüş olanlar mı doğruydu; yoksa şimdi, alacakaranlıkta söylenenler mi? Evet, kabul edilmeli ki, alacakaranlıkta görülenlerin bazıları çıplak ışık altında görünmüyordu. Fakat alacakaranlıkta görülenlerin hepsinin gerçekte göründüğü gibi olduğundan nasıl emin olabiliriz? Ve acaba, herkesin her şeyi bildiğine dair olan kanaatimizin taşıdığı doğruluk payı nedir? Ne olabilir?