İlke maslahat ve güvenilirlik

İnsan, hele bir hukukçu ilkeye göre mi hareket etmeli, yoksa maslahata göre mi?

Nadiren de olsa, maslahatın (kamu yararı; fayda, maksat, keyfiyet) ön aldığı yerlerle karşılaşmak mümkün olabilir. Örneğin baklava çalan fakir bir çocuğun yargılanması esnasında yargıç maslahatı göz önünde bulundurarak karar verebilir ve burada yargıcın nasafet duygusu başat olabilir.

Fakat kamu işlerinin düzenlenmesinde –şartlar değişmeden kaldığı halde- bir gün bir fikri savunurken ikinci gün bunun tam tersi durumu tercih etmek sadece ilkesizlikle değil, fakat ahlâken de çelişkili bir tutum olarak görünebilir.

Bakınız Türk Dil Kurumu Türkçe Sözlüğünde "ilke" kelimesinin karşılığında neler yazıyor: "1. Temel düşünce, temel inanç, umde, unsur, prensip. 2. Temel bilgi: Kimyanın ilkeleri. 3. Öge: Atomlar cisimlerin ilkeleridir. 4. Davranış kuralı. 5. man. Her türlü tartışmanın dışında sayılan öncül, mebde, umde, prensip."

Bir karar verirken, bir kanaat serdederken temel bir düşünceden (bir umde üzerinden) hareketle belli bir sonuca varılmışsa orada keyfîliğe, gelişigüzelliğe yer bırakılmamış olur. Değilse, bir gün verilen bir karar ikinci gün farklı bir biçimde tecelli edebilir. Bu durum da, o karar sahibi hakkında bizim güvenimizi sarsan sonuçlar doğurur.

O karar makamı bireysel bir kişi olabileceği gibi, bir kamu organı da olabilir. Kamu organı ister yönetimle ilgili bulunsun, ister yargı düzeniyle ilgili olsun, her durumda, güvenini yitirmiş biri olarak ortaya çıktığında, belki bir süre verdiği kararlara uyulmak zorunda kalınabilir. Fakat bilinmeli ki, hakkında güven duygusu yitirilmiş biriyle istikrarlı bir ilişki kurmanın zemini ortadan kalkar.

Böyle bir kişi ile hukukî ilişki kurma hususunda müteyakkız (uyanık, tetikte) davranılacaktır. Çünkü kendisini inkâr edebilen birinin, kurduğu ilişkiyi de inkâr etme riski her zaman hazır beklemekte olacaktır. Bu ne demek? Bu, kısaca, artık o kişiyle irtibatın kopartılmasının vaktinin geldiğine delalet eder.

Güvenini yitirmiş olan bir kişi veya kurum itibar sahibi olmaktan çıkar. O, artık hukuken varlığını sürdürse bile, fiilen yok sayılır.

İçinde yaşadığımız zaman diliminde, özel veya tüzel kişiler, kurumlar, kamuoyu yoklamaları yaptırarak halk indindeki güvenlerini anlama ihtiyacını hissediyorlar.

Vaktiyle güven konusunda dorukta bulunan bazı kurumların süratli bir inişe geçtiği görülüyor.

Bu durum, o kurumlarda bir özeleştiri yapılması gereğini ortaya koyuyor. Eğer kurum kendi özeleştirisini yapmakta gecikirse, oralarda, yasal düzlemde bir yenileme (tecdit) ameliyesine girişmek kaçınılmaz hale gelir.

Yürütme organı olsun, yargılama organı olsun veya ordu gibi münferit kurumlar olsun hâlâ güvenilir kurumlar olarak kalıp kalmadıkları hususunda kendilerini bir özeleştiri süzgecinden geçirdiklerinde acaba nasıl bir tabloyla karşılaşırlar? Merak etmeye değmez mi?