Laiklik niçin kafa karıştırıyor?

Geçmişinde İslâmî bir hayat tarzı yaşamış olan ülkeler günün birinde laiklik kavramı ile karşılaştıklarında bu kavramı nasıl ta-nımlayacaklarını kestirmekte güçlükle karşılaşırlar, o da, laikliğin temel rükünleri olan iki farklı otoriteden (devlet ve kilise) birinin (kilise) İslâm ülkelerinde bulunmamasıdır. Laiklik bu iki farklı otoritenin (devlet ve kilise) birbirinden ayrışması ve birinin ötekinin alanına müdahale etmemesi hususunda meydana gelmiş bir uzlaşma ise, böyle bir uzlaşmaya taraf teşkil edecek otoritelerden birinin (kilisenin) İslâm ülkesinde bulunmayışı, bu kavramla ilk kez karşılaşan insanın kafasında karışıklık doğuracağı bellidir. Bu durumda, illa bir laiklik tanımı yapılmak istendiğinde, bu tanım sınırları belirli teknik bir tanım olmaktan çıkartılıp onun yerine sınırları belirsiz keyfî bir tanım ikame edilir. Söz gelimi, İslâm ülkesinde kiliseye tekabül eden bir kurum bulunmayınca onun yerine "din" kelimesi ikame edilir, fakat bu durumda da tanımı yapılmak istenen kavram tanınmayacak hale gelir. Kilise ile devletin otoritelerinin ayrışmasını ifade etmesi gereken kavram, birdenbire din ile devletin ayrışması anlamını tazammun etmeye başlar.

Kilise ile devletin ayrışması ve birbirinin alanına müdahale etmemesi hususu duygusallığa yer vermeyen teknik sosyal/siyasal bir anlamı içerirken; aynı kavramın keyfî biçimde din ile devletin ayrışması biçiminde tanımlanması duygusal bir platformun oluşmasına yol açar ve mesela laiklikle ilgisi bulunmayan bazı hususlar laikliğe mal edilmeye başlar: ortaçağ dogmatizminin yıkılarak akla öncelik verilme-si, özgürlük ve demokrasi anlayışının, uluslaşmanın, bağımsızlığın, ulusal egemenliğin laiklik temelinde açıklanması hem böyle bir duygusallığın, hem de tarihsel seyrin çarpıtılmasının ifadesidir. Sözü edilen hususların (dogmatizmin yıkılması, akılcılık, özgürlük, demokra-si vb.) hiç biri laiklik temeline dayanmaz; bu hususlarla laiklik arasında illa bir ilişki kurulacaksa, laikliğin ancak sözü geçen sürecin sonucu olduğu ileri sürülebilir. Bu durumda bile sözü geçen kav-ramlarla (demokrasi, özgürlük, hatta din ve vicdan özgürlüğü) arasında zorunlu bir ilişkinin mevcudiyeti ileri sürülemez. Bu kavramların tümünün hâsıl ettiği bir yaşama biçiminin (hayat tarzının) sözü edilse bile, laiklik gene de bir sosyal/siyasal sistem olarak kalmaya devam eder.

Ancak böyle bir sosyal/siyasal sistem, din ile devletin ayrışma-sını öngörmediğinden, din, zannedildiği gibi insanların vicdanına hapsedil-miş olarak bırakılmaz. Laiklikte aslolan kilise ile devletin ayrışması olduğundan ve fakat din ile devletin ayrışması söz konusu bulunmadığından, böyle bir sistemde devlet yönetim biçimini düzenlerken (yani yasa yaparken) dine referansta bulunmakta sakınca görmez. Oysa laikliği din ile devlet arasındaki ayrışma biçiminde telâkki eden yönetim biçiminde, dini siyasaya karıştırmama adı altında onun hayatla irtibatı kopartılır. Üstelik insanlar dinleri ile nizalı hale getirilir.

Oysa laikliği kilise ile devletin ayrışması biçiminde anlayan ve öyle uygulayan ülkelerin kamusal düzenlemelerinde din, sosyal ve siyasal hayatta geçerliğini korumaya devam eder. ABD''de başkanların göreve başlamadan önce İncil üzerine yemin etmesi ve bütün Hıristiyan âleminde nikâhın kilisede kıyılması örneklerinde olduğu gibi…