Ölümünün sekizinci yılında ÖZAL"I ANLAMAK

Tarihçi Arnold Toybee M.Ö. 1400 yıllarında yaşamış Ahnaton adlı bir firavundan bahseder. Firavun Ahnaton, eski Mısır dilinde devrim yapmıştır; alışılagelmiş yazı dili yerine yaşayan dilin kullanılmasını sağlamıştır; gelenekçi sanat yerine tabiata yakın bir sanat üslûbunu tatbik etmiştir; fakat her şeyden daha önemlisi dinde devrim yapmıştır. Adı geçen tarihçi, yanılmıyorsam, diye sürdürüyor ve bu firavunun tek Allah fikrini tatbik eden ilk insan olduğunu söylüyor. Bu bakımdan Ahnaton, kendi zamanında bile üzerinde tartışılan bir kimse olmuştur. Sonraları devrimleri devam etmemiş, yenilgiye uğramış ve hatırası lanetle anılmaya başlamıştır. Daha sonra eski Mısır medeniyetinin son bulmasıyla eski Mısır yazısını okuyup yazan kimseler de kalmamış ve böylece yüzlerce sene, Ahnaton diye birisinin yaşadığından dünyada kimsenin haberi olmamıştır. Ancak 1880''li yıllarda arkeologlar, Mısır''da, Ahnaton''un arşivlerini bulunca o da tekrar ortaya çıkmıştır. İşin ilgi çekici tarafı şurası olmuş ki, Ahnaton, yaşadığı yıllarda nasıl müsbet ve menfi hislerin hedefi olduysa, aynı şekilde, bu hisler modern arkeologlar arasında da yeşermiştir. Bazı uzmanlar Ahnaton''un yaptıklarını şiddetle eleştirmişler, bazıları da onu takdirle karşılamışlardır.

Durum gerçekten ilgi çekicidir: insanın kendi öznel değer yargıları sadece kendisinin yaşadığı günlerin değerlendirilmesinde devreye girmiyor, tarihi değerlendirirken de aynı değer yargıları devrede bulunuyor. Tarihî bir kişinin değerlendirilmesinde de aynı değer yargıları rol oynuyor. Tarihçinin üzerinde bulunduğu fikrî düzlem, o düzlemin getirdiği perspektif, bakılan kişinin değerlendirilmesinde etkili oluyor.

Aynı durum şimdi Turgut Özal''ın değerlendirilmesinde de söz konusu olmaktadır. Özal''ın açmaya çalıştığı liberal siyasal ve iktisadî ortam, liberalizme bakış açısına göre değerlendirildiği gibi; böyle bir ortamdan yararlananların pratikteki durumuna bakarak da değerlendirilebilmektedir. Böyle bir ortam, kimilerine göre ahlâksızların ortalarda cirit atmasına yol açmıştır; kimileri de aynı ortamı fikir ve söz özgürlüğünün teminatı olarak değerlendirmektedir.

Aradan geçen bunca yıldan sonra, vaktiyle Özal''a muhalefet etmede birbiriyle yarışanların şimdi onun izlediği politikanın asıl yürütücüsü olarak kendilerini görmeleri ilgi çekiyor. Bazı yazarlar bile neredeyse günah çıkartmaya teşebbüs ediyor. Özal, vaktiyle, ilerde kendisinin çok aranacağını söylemişti. Şimdi onun bu sözü nerdeyse bir kehanet değeri kazanmaya başlıyor. Kendisini "İslâmî endişe sahibi" olarak tanımlayanların bile, bu günden geriye bakarak Özal''lı günlerde onun kadrini bilemedikleri duygusunu yaşadıkları tesbit edilirse, sosyal spektrumunun ne kadar geniş olduğu takdir edilir sanıyorum. Özal''ın kendisinin İslâmî endişeleri öne alan bir programla yola çıkmadığını biliyoruz. O, bu ülkede yaşayan, kendini bu ülkenin insanı olarak gören herkesin üzerinde yürüyebileceği bir yolun açılmasına çaba gösteriyordu. Bu yolda rekabet olacaktı ve nefesi yeten yürümesini başaracaktı. Şimdi o yolda nefesi yetmeyenlerin Özal''ı itham etmeye kalkışması, kendi yeteneksizliğinin vebalini Özal''a yükleme gayretkeşliğinden başka anlam taşımıyor. Özal, bir tabu yıkıcı olduğu için kendini tabulaştırmadı, bu yüzden böylesine açıkça tartışılabiliyor. Eylemi bunca tartışmaya tahammül gösterebilen ikinci bir kişi gösterilebilir mi Türkiye siyasasında?