Siyaset, kılıç ve satranç

Psikolojinin iki ucu keskin bir kılıç olduğu söylenir. Dolayısıyla salt psikolojik yorumla toplumsal veya kriminal bir olaya yaklaşımın aldatıcı olacağı vurgulanır. Acaba siyaset de iki ucu keskin bir kılıç gibi midir?

Eğer siyaset bir kılıçsa elbette onun da iki ucu keskindir. Ancak siyaset kılıçtan başka bir şey ve çok uçlu bir alet ve her ucu ayrıca keskin olan bir alet... Dolayısıyla psikolojide ve kriminolojide yalnızca iki almaşıklı bir durum üstünde kafa yormak yeterli olabilecekken, siyasette sınırsız uçlu almaşıklar üstünde kafa yormak gerekir. Siyaset niçin çok uçlu, çok yanlı, dolayısıyla neresinden tutulacağı belirsiz bir yapıdadır? Onun bu özeliği her zaman mı böyleydi?

Kuşkusuz, siyasetin değindiğimiz özelliği insanın siyasetle iştigal etmeye başladığı andan, yani onun tarihinin en başından beri vardır. Ve onun çok uçluluğu siyasetin ilkeye göre icra edilip edilmediğine bağlı olarak değişir. "Bizans entrikası" deyimi, siyasetin ilkesizlik esasına, yalana, dolana bağlı olarak icra edilmesinden mülhem olarak kullanılıyor. Ancak siyasetin genelde ilkesizlik esasına, entrikaya dayanarak icrası esas itibariyle modern zamanlara (1789''dan bu yana yürüyen siyasal ortam) mahsus bir uygulamadır.

Modern zamanlarda, bir siyasetçinin siyaseti iyi bir satranç ustası kadar ustaca oynadığının ileri sürülmesi, aslında, o siyasetçi için pek de mültefit bir yafta sayılmaz. Entrikaya dayanan siyasette kuralsızlık baskındır. Satrancınsa kuralları bellidir. Satranç tablasının üstündeki taşların her birinin hareket tarzı, nereye, nasıl konulabileceği, taşlar bir kez yerlerinden oynatıldıktan sonra ortaya çıkan yeni kombinezon karşısında hâsıl olan ihtimallerin ne olduğu kesin biçimde bellidir. Satranç oyuncusuna düşen, potansiyel ihtimallerden en elverişli olanını bulup ona göre hamlesini yapmaktan ibarettir. Oyuncunun yeteneği de mevcut olan ihtimalleri optimal biçimde değerlendirebilme mahareti ile anlaşılır, açığa çıkar.

Gene de hedefleri ve ilkeleri belirlenmiş bir siyaset güdülüyorsa böyle bir siyasetle satranç arasında bağlantı kurmak mümkündür. Satrançtaki kesinlikten uzak bulunma hali her zaman saklı olma kaydıyla...

İlkenin ve hedefin belirsizliği durumundaysa ülke yönetiminde de, siyasal partinin iç işlerinde de entrikayla oyalanıldığını her zaman görürüz, görmüşüzdür. Çünkü entrikaya dayalı siyasete kurallar değil, fakat keyfilik hâkim olur.