Tarihin sakladığı sır

Her şey aşağı yukarı göz önünde olup bitti. Görünürde, akışan olayın gizlisi saklısı yoktu. Zaten hep öyle olmaz mıydı? Her şey gözümüzün önünde akışıp durmaz mıydı ve buna rağmen, göz önünde akışan olaya atfedilen bu anlam çeşitliliği (ya da zenginliği) de neyin nesiydi?

Eninde sonunda adlî tıbbın kesinlikle ortaya koyacağı bir olayla karşı karşıya bulunuyoruz. Bir kurşunun, hedefine nerden girdiği ve nereden çıktığı, dıştan bir gözlemle bile anlaşılabilir bir durumdur. Kurşunun, canlı bedene girdiği yer küçük olur ve hedefle kurşun arasındaki mesafe dar ise orada yanık izlerine rastlanır. Kurşunun bedeni terkettiği yerdeki delikse, girdiği noktada açtığı delikten daha büyüktür ve orada yanık izine rastlanmaz. Eğer kurşunun hedefi terkettiği noktada kemik bulunuyorsa, bu kemiklerin parçalanmış olduğu görülür. Böylece, kurşunun, hedefe, hangi istikametten sıkıldığı da belirlenir. Hedefle, merminin ilk çıkış noktasındaki mesafenin belirlenmesi de mümkündür. Böylece, kurşunun kimin tarafından sıkılmış olduğunu öğrenmek de mümkün hale gelir. Daha bir sürü ayrıntıyı teknik olarak ve yanılgıya pay bırakmaksızın öğrenmek mümkündür. Buna rağmen insanlar tartışıyor. Kurşun çeneden yukarıya doğru mu sıkılmış, yoksa alına mı hedef alınmış? Üstelik, fail hayatta bulunuyorsa, işin doğrusunu belirlemek kolayın kolayı görünüyor. Ama yalnızca görünüyor.

Gerçekteyse kendimizi tarihsel bir olayla karşı karşıya bulunuyormuşuz gibi farzettiğimizde, işin doğrusunu belirlemenin o kadar da kolay olmadığını teslim edebiliriz. İşin içinde çok daha karmaşık süreçlerin bulunduğu ve yaşandığı varsayılırsa, olayın gerçeğini ve aslını meydana çıkartmanın kolay olmadığı anlaşılabilir. Her intihar olayında, teşebbüs isterse eksik kalmış veya başarılamamış olsun, müntehirin veya müteşebbisin, en azından silahını kendine doğrulttuğu veya kendini boşluğa bıraktığı anda, marazî bir haleti ruhiye içinde bulunduğunu söyleyebiliriz. Kişi ye''se düşmüştür, fütursuzluk halini yitirmiştir ve kendi hayatından hiç bir beklentisi kalmadığı gibi, geride kalanlara bırakabileceği bir şeyi olduğunu da aklına getirmemektedir. Bu ağır bunaltı içinde o, yalnızca yokluğa karışabilmeyi hayal etmektedir, başka bir şeyi değil. İmdi böyle birinin, bir ülkenin yöneticileri arasında bulunması hakkında, elbette psikiyatrların söyleyeceği sözler vardır. Ama tarihçilerin işi de zor görünüyor.

Tarihçi, böyle bir olaya, Arşimed''e kralın verdiği altın tacın içine karıştırılmış olması muhtemel yabancı madeni ortaya çıkartmaya yarayacak bir yöntemle yaklaşacaktır. Bulunması gereken hakikat tacın içinde mündemiç bulunmaktadır. Ama ona ulaşabilmenin yöntemi bilinmezse ortaya çıkartılması gereken hakikat, orada olduğu bilinmesine rağmen gizli kalmaya devam eder. Ama insanlar, birilerinin şifreyi çözmesini, bilinmesi gereken hakikatın açığa çıkartılmasını umutlarını yitirmeden beklerler ve beklemesini bilirler. Çünkü onların tecrübeleri, şifreyi çözecek ve okuyacak birilerinin bir gün mutlaka çıktığı istikametindedir. Hem de öyle marifetli ve maharetli tarihçiler çıkar ki, o, olayı kahramanın kendisinin bildiğinden daha iyi bilir ve daha da iyi okur.