Yazar ne kadar kendisi?

Borges''e bakarsanız, edebiyat son tahlilde otobiyografidir. Ama bir otobiyografi sahibini ne kadar yansıtabilir? Bir insan, hiç bir zaman otobiyografisine kendini olduğu gibi aktaramaz. Kitabın süresi ile aktüel süre asla örtüşemez. Altmış yıllık bir hayat, yüzlerce sayfayla bile anlatılmış olsa, asla altmış yılın her saatini, her dakikasını ve her saniyesini içermeye güç yitiremez. Buna gerek var mıydı, diye sorulduğu anda da, kitapla hayatın örtüşmezliğinin altını çizdiğimizi göstermiş oluruz. Elbette, bir ömrün bütün saniyelerini bir kitaba dercetmenin imkânı bulunmadığı gibi, böyle bir şeyin gereği de yoktur. Öyleyse, burada, hayatını yazan birinin, hayatından seçmeler yapmış olduğu açık seçik bellidir. Peki bu seçme neye göre yapılıyor? Seçme, yazarın okuyucuya iletmek istediği iletinin mahiyetine göre yapılıyor. Yazar, acaba hayatının hangi veçhesini öne çıkartmak istiyor? Mizacının hangi yönüyle okuyucusunu tanıştırmak istiyor? Bütün bunlar, yazarın hayatından seçeceği fragmanların hangisinin öne çıkacağını, hangisinin göz ardı edileceğini belirleyecektir. Hayatını yaşamış olan bir insan, hayatının her veçhesini her ânında atlamadan yaşar. Evet, onun toplum içinde oynadığı roller değişik olabilir. O, evinde karısının kocası, çocuğunun babasıdır. İş yerinde amir veya memur olarak bulunmaktadır. Oturduğu evde kiracı veya ev sahibidir. Alış veriş yaparken müşteri rolündedir. Ders dinlerken öğrenci, ders verirken öğretmen olur, vs. vs... Ama otobiyografisini yazarken taşıdığı kimliklerden (oynadığı rollerden) ancak birini veya birkaçını öne çıkartması gerekecektir ve yaşanan hayattan seçilecek olan fragmanlar da ona göre değişecektir. Üstelik bu değişik fragmanlardan her biri, üstünde durulan kimliğin niteliğine göre farklı içerikler (anlamlar) içinde bulunmuş olacaktır.

Borges''in söylemek istediğini göz ardı ediyor ve onu anlamak istemiyor değiliz. O, bir yazar ne yazarsa yazsın, ancak kendisini yazar demek is tiyor. Ama bir yazar, otobiyografisini bile yazmış olsa, yalnızca kendisini yazmış olmaz, aynı zamanda kendisi olarak da yazar. Bir okuyucu da, elindeki metni ancak ve ancak kendisi olarak okuyabilir. Dolayısıyla bir yazarın kendisi olarak yazdığı otobiyografisi, okuyucusunun da ancak kendisi tarafından okunacağına göre, eldeki metin, son tahlilde, bir otobiyografi olma özelliğini ve "nesnelliğini" ne kadar taşır ve yansıtır? Burada kullandığımız nesnellik deyimine de dikkatinizi çekerim. Bir yazarın, bir başka kişinin biyografisini yazarken işin içine girebilecek olan öznellik keyfiyeti, otobiyografi yazılırken en az düzeye inmiş olur. Ama tümüyle, som olarak nesnel olamaz. Yazarın da, okuyucunun da birikimleri, otobiyografiyi değişikliğe uğratır.

Otobiyografide durum böyleyken, şiir öykü gibi edebî ürünlerde otobiyografik özelliğin ne kadar yansıyabileceği esaslı bir sorudur. Benim öykümde yer alan betimlemeler benim özel yaşantımda kuşkusuz bir karşılık bulur. Ama okuyucunun kafasında bulduğu karşılık benim kafamdakinin aynı mı olur? Okuyucu ancak kendi yaşantısındaki birikimle o metne yaklaşır; dolayısıyla o metin okuyucunun özgül yaşantısına göre bir anlam ihraz eder. Doğru, her edebiyat bir anlamda otobiyografidir, ama bir otobiyografi yazarın ne kadar kendisidir?