Yazmak yıldırımı çekmektir

Biliyorum, cesaretin erdem olduğunu herkes söylüyor. Buna karşı çıkacak değilim. Ama cesaretin erdem olduğunu söyleyebilmek için onun karşısına korkaklığı koymak gerekiyor. Bu demektir ki, korkunun ve korkaklığın bulunmadığı bir yerde, cesaret de bulunmaz ya da en azından cesaretin anlamı kalmaz. Cesarete erdemli olma niteliğini ancak korkunun bulunduğu yerde yükleyebiliriz. Çünkü korkusuzluğun bulunmadığı yerde, ne bir başına cesaretin bulunduğunu söyleyebiliriz, ne de ortada bir cesaretin bulunduğu söylenecek olsa bile o cesarete bir değer yükleyebiliriz. Cesaret, ancak korku ve tehdit altında bulunan biri için değerli sayılan bir nitelik olarak dışlaşabilir.

Yazının bir keşif olduğunu söylüyorsak, bu, aynı zamanda yazı ile bilinmeyen diyarlara bir yolculuk yapıldığını söylemekle birdir. Bilinmeyen diyarlarsa, daima bir muhatarayı mündemiçtir. Hangi adımıyla hangi kör kuyuya düşeceğini bilmeyen birinin adımlarını hesaplı atmaya çalışmasının son tahlilde fazla bir güvencesi olduğunu iddia edemeyiz. Muhatara daima mevcuttur. Muhatarasız yolculuk zaten olmaz. Ancak muhataranın asgariye indirilmesi söz konusu edilebilir. Muhatarası olmayan yolculuk, ancak yapılmamış olan yolculuktur.

İmdi, eğer, yazıyla çıkılan bir yolculuk varsa, bu yolculuğun muhatarası da var demek olur. Muhataranın büyüklüğü de kişiden kişiye değişebilen bir nitelik gösterir. Korkusu daha az olan, karşısındaki muhatarayı da daha az algılar. Korku duygusunu, bizler daima utanılacak bir duygu olarak görme ve öyle değerlendirme eğilimindeyiz. Oysa dediğim gibi, aslında cesarete anlamını bağışlayan korku duygusudur. Korkusuna yenilmeyi elbette tervic edemem. Ama bir korkunun üstesinden gelebilmek korkuya rağmen mümkün kılınabiliyorsa, orada bir başarının sözü edilmelidir. Korkuyu tervic etmiyoruz, ama korkunun var olduğu bir gerçektir. İşte asıl, burada, korkanın değil, fakat korku salanın utanılası bir durumda bulunduğunu tesbit etmemiz gerekiyor.

Lukianos''un masalını bir kere de biz hatırlayalım: Jüpiter ile bir köylü gezmeye çıkmışlar, bir yandan yürüyorlar, bir yandan da yer ve gök işlerini konuşuyorlarmış. Jüpiter hep köylüyü kandırmaya çalışıyormuş, o da dinleyerek söylenenleri kabul ediyormuş. Bir ara köylü duraklamış, işittiği bir sözün doğruluğundan kuşkulanmış ve onaylamak istememiş. Jüpiter de ona kızmış ve o anda köylüyü yıldırımla tehdide başlamış. Buna karşı köylü ona: "Ha, bak, şimdi anladım Jüpiter, demiş, görüyorum ki, haksızsın, çünkü sen hep haksız olduğun zaman yıldırımlarını kullanmaya kalkışırsın!" (Düşünce Özgürlüğünün Tarihi, J. Bury, s. 159).

Yazarın durumu, Jüpiter karşısındaki köylünün durumuna benziyor. Jüpiterin ne zaman kızacağı, yazarın üzerine yıldırımlarını ne zaman salacağı belli olmuyor. Bu bakımdan yazarın yolculuğu her adımında yeni bir tehlike ile iç içe ve yüz yüze bulunuyor. Bu tehlikenin ille de dışardan gelmesi de şart değil. Yazar birilerinin bir önyargısını ihlal etme muhatarasıyla da karşı karşıya bulunabilir. Önyargılara bir sınır çizmek mümkün olmadığına göre, yazarın, atacağı hangi adımla hangi sınırı ihlal ettiğini bilmesi de mümkün olmayabilir, birileri ona bir sınırı ihlal etmiş olduğunu söyleyene kadar.. Ama o zaman da iş işten geçmiş olabilir: muhatara da zaten burada ortaya çıkmıyor mu?