Zihinsel keşmekeş

Bu ülkede halen kullanılan kavramları ideolojik takıntılar belirledi. Bu kavramlar tabandan yükselen talebin isterlerine göre biçimlenmedi. Tersine tepeden inmeciliğin bütün karakteristiği hâlihazırda kullanılan kavramların bünyesine sindi.

Böyle olunca, insanlar kavramları tasarruf etmiyor, fakat kavramlar insanların üzerinde tasarruf sahibi oluyor. Sonuçta kavramlar yerli yerinde kullanılamadığından, biri ötekinin yerine ikame edilebiliyor veya biri ötekinin mütemmim cüzü sayılarak tasarruf edilebiliyor; böylece zihinsel keşmekeş kendi dolambacının girdabında dönenip duruyor.

İdeolojik kısır döngünün girdabına düşmek kaçınılmaz oluyor. Bu demektir ki, insan, kullandığı kavramı tasarruf etme yerine, kavram, bir fikr-i sabit halinde kişinin üzerinde hükümranlık kuruyor. Bu durum, ideoloji haline gelmiş/getirilmiş kavramların sorgulanmasının önüne mânialar dikiyor.

İdeoloji haline getirilmiş olan sosyal/siyasal kavramlar, menşe ülkelerde kendi doğal zeminlerinin meşru ürünleri olarak neşvünema bulduğundan, kavramların oralarda sorgulanmasıyla bu ülkede sorgulanması arasında farklar ortaya çıkıyor: kavramlar dokunulamaz (fetiş veya tabu) haline getirilmiştir. Örneğin laiklik, menşe ülkede, belli bir siyasal/toplumsal oluşumun ürünü olarak meydana geldiğinden onun sorgulanması kimseyi rahatsız etmiyor; laiklik elden gidecek diye kimse paranoyaya kapılmıyor. Oysa bu ülkede, bazı öğrenciler başını örtüyor diye laikliğin elden gideceğine ilişkin tasa ayyuka çıkmış durumda.

Kavramların ve kurumların sosyal/siyasal isterlerin ürünü olarak meydana gelmiş olan zeminlerde, bu kavramların tartışılmasından ve sorgulanmasından kimse kaygılanmaz. Böyle toplumlarda Cumhuriyetin sorgulanması kimseyi rahatsız etmez. Eğitimin ve öğretimin sorgulanmasından kimse rahatsızlık duymaz. Oysa bu ülkede, bütün bu tür kavramların sorgulanması, bazılarının kafasında unmaz kuşkuların uyanmasına yol açıyor.

Acaba laiklik ve benzeri kavramlar böylesine pamuk ipliği ile mi bağlı bulunuyor da, olur olmaz her fırsatta birileri laiklik elden gidiyor veya laik öğretimin köküne kibrit suyu dökülüyor, diye feryadı basıyor. Ve insanların niyetlerini araştırmak için dedektifler işbaşı yapıyor.

Öğrenim alanında, örneğin, imam hatip okulları acaba bu ülkede niçin rağbet gördü; insanlar bu okullara yardım etme hususunda niçin kolları sıvadı da klasik liseler aynı rağbeti görmedi? Bu gerçekliğin gerçek nedeni araştırılacağına, konu, öğretim birliğinin (yani ideolojik faktörün) görüngüsüne ve yörüngesine oturtularak meseleye bakılmak isteniyor. Öyle olunca da, eğitim meselesi ideolojik bir mesele olarak çözümsüzlük batağına saplanmış olarak bırakılıyor.

Ülkenin anlı şanlı hukukçuları (gerek uygulamacı, gerek akademisyen) arasından, acaba demokrasi ile laiklik, laiklikle insan hakları, insan hakları ile cumhuriyet, cumhuriyet ile din ve vicdan özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü ile ifade özgürlüğü arasındaki farkları layıkıyla tefrik edebilecek kaç vatan evladı çıkar bilemiyorum. Ortalarda konuşulanlara bakılırsa, bu kavramların tümü ideolojik bakış açısının cenderesine sokulduğundan, kavramların tümü birbirinin içine geçirilmiş, sınırları birbirine karışmış bir bulamaç halinde duruyor. Dolayısıyla da bu kavramların salim bir zemin üzerinde tartışılmasının imkânı bulunamıyor ve kurulamıyor.

Belki sözü geçen kavramların yeniden tanımlanması gerekiyor. Fakat bütün bunlar aynı paranoyak tepkiyle karşılanıyor ve kavramların yeniden tanımlanması yapılamıyor. Bundan önceki cumhurbaşkanı (A. N. Sezer), örneğin laikliğin anayasada tanımlandığını ileri sürerdi. Demek ki, son tahlilde atıfta bulunduğu anayasanın bizzat kendinde kavram kargaşasının yaşandığının farkında değildi.

Son söz: kavramların yeniden tanımlanmasına ihtiyaç olduğu aşikâr. Ancak onları tanımlayabilmek için oluşturulması gereken ortak düzlemin kurulması şimdilik umutsuz bir vaka olarak görünüyor.