Gidenlerin Ardından

Bir hafta içinde iki sevdiğim, beğendiğim, işlerini takip etmeye çalıştığım sanatçı vefat etti. İkisi de iki ayrı dünyanın insanıydı. Biri Türk tiyatrosunun önemli isimlerinden Yılmaz Gruda bir diğeri ise İrlandalı Sinéad O’Connor. Biri 94 yıllık hayatında yüzlerce belki binlerce kez tiyatro sahnesine çıktı diğeri 1990 yılında seslendirdiği Nothing Compares 2 U isimli şarkısıyla bir döneme damgasını vurdu.

Yılmaz Gruda’nın çok başarılı bir aktör olmasının temelinde bence halkla irtibatını hiç kopartmamış olması yatıyordu. Ve bunun her daim farkındaydı. Özellikle bir röportajında, yerli oyun oynamanın zorluğundan bahseder. Gruda şu minvalde sözler söyler: Yerli oyunlardaki karakterleri çok iyi canlandırman gerekir çünkü izleyici bu karakterlerin hepsini tanır, nasıl konuştuklarını, nasıl yemek yediklerini, neye ne kadar tepki verebileceklerini bilir. Bu yüzden izleyici buradaki en ufak bir hatayı bile hemen fark eder. Bir başka röportajında da şunu söylüyordu Gruda: Bir sanatçı için en büyük kitap insandır. Sanatçının insan tanıması gerekir. Tıplı okuldaki gibi bu insanları okumak gerekir, bu okunanlar beynin ilgili yerlerinde saklanır ve zamanı geldiğinde ortaya çıkar. Ve insanı okurken asla peşin hükümlü olmamak gerekir. Büyük sanatçı olmanın yolunu çok güzel ortaya koymuştu büyük usta Yılmaz Gruda.

Sadece iyi bir oyuncu da değilidi aynı zamanda yönetmen, çevirmen, şairlik ve oyun yazarlığı da yapıyordu. Komple bir sanatçıydı yani. Genç sanatçılara inşallah Gruda’nın bu yaklaşımları örnek olur.

Asi Bir Ruh

Sinéad O’Connor, 1990 yılında müzik sahnesine adım attığında sesinin büyülü tınısı herkesi etkilemişti. Hem şarkı hem de kişiliğiyle medyanın gözbebeğiydi.

Çok zor bir çocukluk geçirmişti. Annesi hem fiziksel hemde duygusal olarak şiide uyguluyordu. 15 yaşında hırsızlık yaparken yakalanınca kamu hizmeti mahkum edildi ve rahip ve rahibelerin kıyafetlerinin yıkandığı bir çamaşırhanede çalıştı. Bu uyumsuz çocuğa orada şefkatle yaklaşan bir rahibe sesinin güzelliğini fark edip ona ilk gitarını hediye etti ve Sinéad için müzik bu zamandan sonra hayatında önemli bir yer kapladı.

Kendisine rol model olarak Jeanne d’Arc’ı alıyordu. Onun gibi isyankardı.

Amerikan Billboard dergisinin listesinde 1 numara çıkan ve 4 hafta boyunca burada kalan şarkıcı Saturday Night Live’a konuk olur. O’Connor programda Brezilya’da polis kurşunuyla öldürülen bir çocuğun fotoğrafını gösterecek ve Bob Marley’in War şarkısını söyleyecektir. Ama tam canlı yayına geçilecekken elindeki fotoğrafı değiştirir. Papa 2. Jean Paul’ün fotoğrafını gösterir, sonra fotoğrafı yırtar. “Gerçek düşmana karşı savaşın” demeyi de ihmal etmez. Yayın kesilir ve NBC tarafından ömür boyu yasaklanır. Bu olay onun kariyerinin aslında bitişidir de. İlk albümünden sonra yanılmıyorsam 9 albüm daha yapar ama hiçbiri o ilk çıkıştaki başarıyı sağlayamaz. Bu olaydan sonra verdiği röportajda “Adamla bir problemi olmadığını, problemin adamın temsil ettiği değerlerle ve sistemiyle olduğunu” söyleyecekti. Ama bu özellikle Amerikan medyası tarafından görmezden gelinmesine engel olmayacaktır. Sinéad O’Connor, katolik kilisesinin özellikle İrlanda’da yaptığı çocuk istismarını eleştirmiştir.

Kısa bir süre sonra Bob Dylan’a saygı konserine çıkar. Gene War’u söyleyecektir. Sahneye çıkar. Seyirci yoğu bir şekilde protesto ediyordu. Hiçbir şey yapmadan sahnede bir müddet durur. Protestolar bitmez. “Tama zaman doldu” der ve War’u a Capella olarak söylemeye başlar. Adeta kendisini protesto edenlerle savaşıyordur: “Everywhere is war” [savaş heryerde] sözleriyle sahneden iner. Aktivist kimliğiyle tanınan Bob Dylan ise Sinéad O’Connor’a hiçbir şekilde destek olmaz.

Çalkantılı hayatında yaşadığı psikolojik problemlerle baş edemeyen sanatçı, ki verdiği bir röportajında bu sorunların temelinde annesinin olduğunu söyler, yaklaş 6 yıl akıl ve ruh sağlığı hastanesinde kalır.

Oğlunun intiharıyla bir kez daha sarsılır ve aradığı huzuru yıllar sonra karşılaştığı İslamiyet’te bulur. Şüheda Davitt adını alır. Bir kez daha tartışılmaya başlanır, şiddetle eleştirilir, akıl sağlığının yerinde olmadığı söylenir. O dönemde verdiği bir röportajında İslamiyetin dünyada en fazla eleştirilen din olduğu söyle. O’Connor’a göre bunun nedeni çok basittir: çünkü İslamiyet size paraya tapmamanızı, çalmamanızı, kardeşlerinize iyi davranmanızı, nazik olmanızı sağlayacak gerçekleri içeriyor.

Mekanın cennet olsun Sinéad O’Connor.