Geleceğin kısa tarihi

Geçmişi ne kadar anlayabiliyoruz bilmiyorum ama yaşadığımız günleri anlayamadığımız bir gerçek. Ne yaşananların nedenleri hakkında fikir sahibiyiz ne de hadise gözlerimizin önünde cereyan etmesine rağmen nasıl olduğu konusunda.

Bir aydır Gezi Parkı eylemleri gündemin birinci hatta tek maddesi. Konuşuldu, tartışıldı, analizler yapıldı. Eylemin başlangıcındaki nedenleri yok sayanlarla sonunda geldiği noktanın nedeni ve nasılı konusunda anlaşmazlığa düşenlerin mücadelesine dönüştü. Sonuca bakıp bu bir komplo diyenler de haklı; başlangıca bakıp hayır bu bir hak arama eylemiydi, yaşadığım yer hakkında fikrim sorulsun diyenler de. Çevre tepkisinin kısa zamanda toplumsal tepkiye dönüştüğü, pusuda bekleyen kronik muhaliflerin müdahil olmasının ardından uluslararası ayak için zemin oluşturulduğu kabul edilmediği sürece de devam edecek anlaşmazlık.

Bir yanıyla kapitalizme bir yanıyla iktidara isyan havasında başladı eylemler. Uzmanların en büyük güçleri tüketim diye yorumladığı Y Kuşağı, büyük bir iştahla tüketme gücünü kullanmaya çağrıldı sosyal medyada. Kopyala yapıştır duvarlara ilan edilen eylem çağrısıyla, televizyon kanalına duyulan kızgınlığın bedeli grubun bankasından kartların iptal edilmesi, mevduatın çekilmesiyle tahsil edildi. Upuzun bir liste var şimdi duvardan duvara dolaşan. Tüketilmeyecek markaların itinayla sıralandığı, AVM"lerden alışveriş yapma bakkaldan yap; biz dayanırız onlar dayanamaz diyen bir liste. Ne ilginç ki tüketmeyerek tüketebilirsin mottosu hükümet tarafından ilan edilseydi; ekonomimiz batıdan kopartılıyor, İslami ekonomiye gizliden geçiş yapılıyor yaygarası kopartılırdı bu listeyi duvardan duvara taşıyanlar tarafından.

Direniş ekonomiye yansıtılırsa iktidarın yıpranacağı hesabı yapılıyor. Sözün özü hedef ekonomik kriz. Sokaklarda sürdürülebilir hareketlilik hedeflenirken; aynı merkezden üretilen haberlerle hükümet içinde huzursuzluk var iddiası ortaya atılacak, dış piyasalarda yaşanacak gelişmelere paralel borsada inişli çıkışlı seanslar birbirini izleyecek. Ekonomide yaşanan çalkantılar hükümeti sarsacak yapılan hesaba göre. Hesaba katılmayan gerçek ise; kontrolden çıkan, ilk günkü hedefinden uzaklaşan bu eylemlerin uzun vadede hedefi hükümetler değil, bilakis devlet kurumunun kendisi. Kapitalizme isyan havasında başlayan eylemlerin hedefi kısa vadede hükümetleri uzun vadede devletleri sarsmak. Devletler gücünü kaybedince şirketler tek hakim haline gelecek.

Sebepler konusunda ortak nokta tespit edilemeyen Brezilya ile Türkiye"de yaşananlar aynı neticeye hizmet ediyor. Jacques Attali"nin "piyasa devlet" olarak adlandırdığı şirketlerin egemen olduğu yönetim şekline hazırlık. Para kendisine zarar verecek her şeyin sonunu getirecek, buna yavaş yavaş yok edeceği devletler, ABD dahil der Attali Geleceğin Kısa Tarihi"nde.

Perşembe günü Yeni Şafak"ın sorularını cevaplayan, Bir Ekonomik Tetikçinin İtirafları kitabının yazarı John Perkins, şirketokrasi adını veriyor bu yeni yönetim şekline, şirket ve demokrasi kelimelerini harmanlayarak. Şirketokrasinin en önemli işlevi sistemin zarar görmeden genişleyerek büyümesini sağlamak. Bunun için de sürekli olarak tüketim kültürü pompalanıyor. Değişmez bir şekilde yaşanan her ekonomik krizde, krizden çıkışın formülü olarak tüketmenin toplumsal bir görev olduğu hatırlatılır. Özün sözü kapitalizm karşıtı başlayan eylemler kapitalizme hizmet ediyor eninde sonunda.

Gezi Parkı çerçevesinde yaşananların geldiği noktada komplo olarak değerlendirilmesinin haklı sebepleri olsa da, her olaya komplo teorisi penceresinden bakmak insanı araştırma ve bilgiden mahrum bırakır. Komplo teorilerini sosyal bilimlerden soyutlayarak anlamak mümkün değildir. Sosyolojik olarak olgunlaşmış, açığa çıkmış ya da çıkmaya hazır negatif bir enerji üzerine inşa edilir komplo teorileri, bazen de toplumsal psikoloji yaratmak için başvurulur. Dış mihraklar olarak literatüre geçen, Gezi parkındaki ilk topluluğa yapılan orantısız müdahale sonrası devreye sokulan ilkine örnek. Kanal İstanbul üzerinden Trakya ülkeden kopartılacak, bor madenleri yabancılara veriliyor şeklinde dolaşıma sokulan da ikincisine.

Komplo teorisi işin özünde senaryo yazmaktır, öngörü yeteneği gerektirir, sosyal bilimlere hakimiyet şarttır. Kuşku ve endişeleri açığa çıkarmak için de birebirdir komplo teorileri; düşünülmezi düşünmek, imkansızı mümkün hale getirmek için de.